गउना के बड़ा किसान हई, हम मनई चतुर सुजान हई
दुस्मन ससुरेन बेइमान कहइँ, पर बहुत नेक इंसान हई।
बाबू एक बात बताइ मरेन, ओका टोंके गठिआइ लिहा
खेतवा चाहे परती राख्या, मेड़वा के जिनि बिसराइ दिह्या,
बाबू बुधि कंठ समाइ गई, तुरतइ टेकटर बोलवाइ लिहा
समझाइ डरेबर के काने मेड़वा दुइ फिट पिछराइ दिह्या।
पच्छू कइती चकरोट रहा हम गिद्ध निगाह गड़ाइ दिहा
अबकी अषाढ़ में आँख मूँदि चकरोटउ कुल जोतवाइ लिहा,
तोंहसे का झूठ कहीं भइया दस बिस्सा रहा मोर हिस्सा
दुइअइ तूरे में कइ डावा रकबा पूरा सोरह बिस्सा।
बाबू के मन्तर काम आइ मेहनत के पूरा दाम आइ
देख्या केतना बुधिमान हई, गउना के बड़ा किसान हई।
गेहूँ सत्तर बोरा बेंची चाहे खाइउ के न आँटइ
दुइ चार भँइस लागइ हरदम लरिकन रोटी नुन्चा चाटइ,
सबके खेती देई चराई आपन भूसा बेचवाइ दिहा
भूसा बेंचा ईंटा खरीद घरवा पे छत डलवाइ लिहा।
आधी रतिअइ लरिकन जगाइ सबके महुआ लेईं बिनाइ
आन्ही में आम बिनइ खातिर बहुआ के मइ देईं जगाइ,
गोबर चोराइ उपरी पाथइ लछिमी बा हमरे घर वाली
नहिं पड़ा खरीदइ आज तलक हमका एकउ लोटा थाली।
घर भर मिलि के गिरही बनवाँ सहलेन नाहीं धनवान हई
गउना के बड़ा किसान हई।
धन-दौलत जान परान मोर सग्गइ भाइउ के ना छोड़ा
दस दिहा, वसूला दस हजार हर माह दु दुइ जीरो जोड़ा,
बाबूजी के तेरही कइके भाई के खेत लिखाइ लिहा
माई के गहना हजम किहा कुल मोहर खाइ पचाइ लिहा।
रुपिया-पइसा, घर गाइ-भँइस कुल हजम किहा लोटा टाठी
कर्जा में हिस्सा बाँट दिहा बोला हम गलत कहाँ बाटी?
एतनेउ पे भाई बिभीसन भा बनिग मुद्दइन के संगी
खुनवा के रिस्ता भूलि गवा मउका पावइ मारइ लंगी।
मइ फूँकि फूँकि हर पाँव धरीं भइया बहुतइ संतोस करी
हम किरिया खाइ कहीं तोहसे झूँठइ नाहीं हम दोष धरी,
तोहईं सब मिलि के समझावा ओका रस्ते पे लइ आवा
ओसे बहुत हैरान हई, गउना के बड़ा किसान हई।
दस बीस गाँव में नाम मोर सबके पंचाइत करवाई
बिन पेनी के लोटा भइया जेहि ओर वोजन मइ झुकि जाई,
हर बरस कराईं बीसन ठू अलगौझी भाई भाई मा
भुतही पंचाइत में माहिर जुझवाईं मेड़ जोताई मा।
जइसे मनई वोइसे पनही लरिकइंयै बाबू बतलाएन
गइयौ गाभिन बरधौ गाभिन ई महामंत्रवा सिखलाएन,
थाना नाका मुंसी पटवारी से पहिचान बनाइ लिहा
भइया तोहरइ सबके किरपा खुब नाम अउ दाम कमाइ लिहा।
घर बाहेर अहै बड़ी इज्जत घर के भीतर लतखोर हई
मेहरारू के लेखे झुट्ठा बहुओ के लेखे चोर हई,
सब साँझ सबेरे फटकारैं कुकुरे के जइसे दुतकारैं
घर भीतर चाहे जस बीतइ पर बीसन गाँव के सान हई।
गउना के बड़ा किसान हई।
gauna ke baDa kisan hai, hum manii chatur sujan hai
dusman sasuren beiman kahain, par bahut nek insaan hai.
babu ek baat batai maren, oka tonke gathiai liha
khetva chahe parti rakhya, meDva ke jini bisrai dihya,
babu budhi kanth samai gai, turatai tektar bolvai liha
samjhai Darebar ke kane meDva dui phit pichhrai dihya.
pachchhu kaiti chakrot raha hum giddh nigah gaDai diha
abki ashaDh mein ankh mundi chakrotau kul jotvai liha,
tonhse ka jhooth kahin bhaiya das bissa raha mor hissa
duiai ture mein kai Dava rakba pura sorah bissa.
babu ke mantar kaam aai mehnat ke pura daam aai
dekhya ketna budhiman hai, gauna ke baDa kisan hai.
gehun sattar bora benchi chahe khaiu ke na antai
dui chaar bhanis lagai hardam larikan roti nuncha chatai,
sabke kheti dei charai aapan bhusa bechvai diha
bhusa bencha iinta kharid gharva pe chhat Dalvai liha.
aadhi ratiai larikan jagai sabke mahua lein binai
aanhi mein aam binai khatir bahua ke mai dein jagai,
gobar chorai upri pathai lachhimi ba hamre ghar vali
nahin paDa kharidai aaj talak hamka ekau lota thali.
ghar bhar mili ke girhi banvan sahlen nahin dhanvan hai
gauna ke baDa kisan hai.
dhan daulat jaan paran mor saggai bhaiu ke na chhoDa
das diha, vasula das hajar har maah du dui jiro joDa,
babuji ke terhi kaike bhai ke khet likhai liha
mai ke gahna hajam kiha kul mohar khai pachai liha.
rupiya paisa, ghar gai bhanis kul hajam kiha lota tathi
karja mein hissa baant diha bola hum galat kahan bati?
etneu pe bhai bibhisan bha banig muddin ke sangi
khunva ke rista bhuli gava mauka pavai marai langi.
mai phunki phunki har paanv dharin bhaiya bahutai santos kari
hum kiriya khai kahin tohse jhunthai nahin hum dosh dhari,
tohiin sab mili ke samjhava oka raste pe lai aava
ose bahut hairan hai, gauna ke baDa kisan hai.
das bees gaanv mein naam mor sabke panchait karvai
bin peni ke lota bhaiya jehi or vojan mai jhuki jai,
har baras karain bisan thu algaujhi bhai bhai ma
bhuthi panchait mein mahir jujhvain meD jotai ma.
jaise manii voise panhi larikinyai babu batlayen
gaiyau gabhin bardhau gabhin ii mahamantrva sikhlayen,
thana naka munsi patvari se pahichan banai liha
bhaiya toharai sabke kirpa khub naam au daam kamai liha.
ghar baher ahai baDi ijjat ghar ke bhitar latkhor hai
mehraru ke lekhe jhuttha bahuo ke lekhe chor hai,
sab saanjh sabere phatkarain kukure ke jaise dutkarain
ghar bhitar chahe jas bitai par bisan gaanv ke saan hai.
gauna ke baDa kisan hai.
gauna ke baDa kisan hai, hum manii chatur sujan hai
dusman sasuren beiman kahain, par bahut nek insaan hai.
babu ek baat batai maren, oka tonke gathiai liha
khetva chahe parti rakhya, meDva ke jini bisrai dihya,
babu budhi kanth samai gai, turatai tektar bolvai liha
samjhai Darebar ke kane meDva dui phit pichhrai dihya.
pachchhu kaiti chakrot raha hum giddh nigah gaDai diha
abki ashaDh mein ankh mundi chakrotau kul jotvai liha,
tonhse ka jhooth kahin bhaiya das bissa raha mor hissa
duiai ture mein kai Dava rakba pura sorah bissa.
babu ke mantar kaam aai mehnat ke pura daam aai
dekhya ketna budhiman hai, gauna ke baDa kisan hai.
gehun sattar bora benchi chahe khaiu ke na antai
dui chaar bhanis lagai hardam larikan roti nuncha chatai,
sabke kheti dei charai aapan bhusa bechvai diha
bhusa bencha iinta kharid gharva pe chhat Dalvai liha.
aadhi ratiai larikan jagai sabke mahua lein binai
aanhi mein aam binai khatir bahua ke mai dein jagai,
gobar chorai upri pathai lachhimi ba hamre ghar vali
nahin paDa kharidai aaj talak hamka ekau lota thali.
ghar bhar mili ke girhi banvan sahlen nahin dhanvan hai
gauna ke baDa kisan hai.
dhan daulat jaan paran mor saggai bhaiu ke na chhoDa
das diha, vasula das hajar har maah du dui jiro joDa,
babuji ke terhi kaike bhai ke khet likhai liha
mai ke gahna hajam kiha kul mohar khai pachai liha.
rupiya paisa, ghar gai bhanis kul hajam kiha lota tathi
karja mein hissa baant diha bola hum galat kahan bati?
etneu pe bhai bibhisan bha banig muddin ke sangi
khunva ke rista bhuli gava mauka pavai marai langi.
mai phunki phunki har paanv dharin bhaiya bahutai santos kari
hum kiriya khai kahin tohse jhunthai nahin hum dosh dhari,
tohiin sab mili ke samjhava oka raste pe lai aava
ose bahut hairan hai, gauna ke baDa kisan hai.
das bees gaanv mein naam mor sabke panchait karvai
bin peni ke lota bhaiya jehi or vojan mai jhuki jai,
har baras karain bisan thu algaujhi bhai bhai ma
bhuthi panchait mein mahir jujhvain meD jotai ma.
jaise manii voise panhi larikinyai babu batlayen
gaiyau gabhin bardhau gabhin ii mahamantrva sikhlayen,
thana naka munsi patvari se pahichan banai liha
bhaiya toharai sabke kirpa khub naam au daam kamai liha.
ghar baher ahai baDi ijjat ghar ke bhitar latkhor hai
mehraru ke lekhe jhuttha bahuo ke lekhe chor hai,
sab saanjh sabere phatkarain kukure ke jaise dutkarain
ghar bhitar chahe jas bitai par bisan gaanv ke saan hai.
gauna ke baDa kisan hai.
स्रोत :
पुस्तक : अलगौझी (पृष्ठ 27)रचनाकार : मोहनलाल यादव
प्रकाशन : हंस प्रकाशन, नई दिल्ली
संस्करण : 2023
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
