अपन-अपन मोनकेँ
एक-दोसराकेँ सुनझा
परस्पर कर्तव्य-बोध करबैत
जीवन-पथपर एक संग चलबाक
हम-अहाँ संकल्प कयने रही।
आ जहिया-कहियो,
जतऽ कतौ भेटी
संकल्पक परीक्षा दैत-लैत रही।
बहुत दिन धरि अपन अमानति बुझि
दायित्वक परीक्षा
हम-अहाँ पास करैत रहलहुँ।
मुदा एक दिन—
बीच बाटपर
एकटा मोन,
धूरा-गर्दामे सानल-छटपटाइत
हमरा देखा पड़ल।
हम चौंकि उठल रही
लग जाकऽ देखबाक हिम्मति
कोनहुना जुटा सकल रही।
ठीके ओ एकटा मोन छल,
नवजात मोन—भावुकता, संवेदना, निष्ठा
आ नहि जानि की-की लागल,
ठीके, एन-मेन हमरे मोन-सन।
हमरा विश्वास नहि भेल
हम बेर-बेर ओहि मोनकेँ
उनटा-पुनटा,
अन्दर-बाहर देखैत रहलहुँ।
ठीके,ओ हमस मोन छल!
हम मर्माहत भऽ उठल छलहुँ
कखनो कऽ आश्चर्यितो।
आ, लगले अहाँसँ जाकऽ पुछने रही
अपन मोनक मादे
अपन धरोहरिक मादे
तँ अहाँ निर्विकार भऽ उत्तर देने रही—
मोन?...ककर मोन?
लऽ दऽ कऽ एकटा मोन छल—
निष्कलुष, निश्छल, निर्लिप्त
कहियो ओ अहाँक छल।
आ, अपमानक बोझसँ लदल हम
अहुछिया कटैत
घुरि आयल छलहुँ।
मोन राखब—
अहाँक मोन हमर 'लॉकर'मे अखनो बंद अछि
डेरायब नहि,
हम बैमान नहि छी।
अहाँ जहिये कहब, घुरा देब।
मुदा एकटा शर्त अछि—
अहाँ अपन मोनकेँ
हमरासँ आपस लऽ अनका राखऽ नहि देबैक
हमर निष्प्राण शरीरमे आगिक लहास उठत
ई भिन्न बात जे अहाँ रत्नगर्भा छी
सहस्रो मोनक रानी छी।
अहाँक विशालताक आगाँ
हमर कोनो मोल नहि,
तथापि अहाँक मोनकेँ आजीवन
अपना लग सुरक्षित रखबाक लेल
हम अखनो पैघ छी।
apan apan monken
ek dosraken sunjha
paraspar kartavya bodh karbait
jivan pathpar ek sang chalbak
hum ahan sankalp kayne rahi.
aa jahiya kahiyo,
jatऽ katau bheti
sankalpak pariksha dait lait rahi.
bahut din dhari apan amanati bujhi
dayitvak pariksha
hum ahan paas karait rahalahun.
muda ek din—
beech batpar
ekta mon,
dhura gardame sanal chhataptait
hamra dekha paDal.
hum chaunki uthal rahi
lag jaakऽ dekhbak himmati
konahuna juta sakal rahi.
thike o ekta mon chhal,
navjat mon—bhavukta, sanvedna, nishtha
aa nahi jani ki ki lagal,
thike, en men hamre mon san.
hamra vishvas nahi bhel
hum ber ber ohi monken
unta punta,
andar bahar dekhait rahalahun.
thike,o hamas mon chhal!
hum marmahat bhaऽ uthal chhalahun
kakhno kaऽ ashcharyito.
aa, lagle ahansan jaakऽ puchhne rahi
apan monak made
apan dharohrik made
tan ahan nirvikar bhaऽ uttar dene rahi—
mon?. . . kakar mon?
laऽ daऽ kaऽ ekta mon chhal—
nishkalush, nishchhal, nirlipt
kahiyo o ahank chhal.
aa, apmanak bojhasan ladal hum
ahuchhiya katait
ghuri aayal chhalahun.
mon rakhab—
ahank mon hamar laukarmae akhno band achhi
Derayab nahi,
hum baiman nahi chhi.
ahan jahiye kahab, ghura deb.
muda ekta shart achhi—
ahan apan monken
hamarasan aapas laऽ anka raakhऽ nahi debaik
hamar nishpran sharirme aagik lahas uthat
ii bhinn baat je ahan ratnagarbha chhi
sahasro monak rani chhi.
ahank vishaltak agan
hamar kono mol nahi,
tathapi ahank monken ajivan
apna lag surakshit rakhbak lel
hum akhno paigh chhi.
apan apan monken
ek dosraken sunjha
paraspar kartavya bodh karbait
jivan pathpar ek sang chalbak
hum ahan sankalp kayne rahi.
aa jahiya kahiyo,
jatऽ katau bheti
sankalpak pariksha dait lait rahi.
bahut din dhari apan amanati bujhi
dayitvak pariksha
hum ahan paas karait rahalahun.
muda ek din—
beech batpar
ekta mon,
dhura gardame sanal chhataptait
hamra dekha paDal.
hum chaunki uthal rahi
lag jaakऽ dekhbak himmati
konahuna juta sakal rahi.
thike o ekta mon chhal,
navjat mon—bhavukta, sanvedna, nishtha
aa nahi jani ki ki lagal,
thike, en men hamre mon san.
hamra vishvas nahi bhel
hum ber ber ohi monken
unta punta,
andar bahar dekhait rahalahun.
thike,o hamas mon chhal!
hum marmahat bhaऽ uthal chhalahun
kakhno kaऽ ashcharyito.
aa, lagle ahansan jaakऽ puchhne rahi
apan monak made
apan dharohrik made
tan ahan nirvikar bhaऽ uttar dene rahi—
mon?. . . kakar mon?
laऽ daऽ kaऽ ekta mon chhal—
nishkalush, nishchhal, nirlipt
kahiyo o ahank chhal.
aa, apmanak bojhasan ladal hum
ahuchhiya katait
ghuri aayal chhalahun.
mon rakhab—
ahank mon hamar laukarmae akhno band achhi
Derayab nahi,
hum baiman nahi chhi.
ahan jahiye kahab, ghura deb.
muda ekta shart achhi—
ahan apan monken
hamarasan aapas laऽ anka raakhऽ nahi debaik
hamar nishpran sharirme aagik lahas uthat
ii bhinn baat je ahan ratnagarbha chhi
sahasro monak rani chhi.
ahank vishaltak agan
hamar kono mol nahi,
tathapi ahank monken ajivan
apna lag surakshit rakhbak lel
hum akhno paigh chhi.
स्रोत :
पुस्तक : एक गुलाबक लेल (पृष्ठ 41)रचनाकार : छत्रानन्द सिंह झा
प्रकाशन : नीलकण्ठ प्रकाशन, पटना
संस्करण : 1988
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
