खाये-पीये अबर अघाये
बीते दिन कै याद सताये
पोर-पोर पाती दर पाती
बहुत जनेन कै राज दबाये
कोऊ आवै कोऊ जाये
कोऊ छाँहें बइठ छहाँये
काली माई के अँकवारे
बिन कुम्हलाये बिन मुरझाये
जड़ें जमाये जुग-जुग जगहर
गड़ा बा गहरी माटी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
सुख-दुःख-गम खाइ’क् भयौ बड़ा
हे नीम ! तू काहे हरा-भरा
केव न्याय करै अन्याय करै
तोहरे बरदास कै पेट बड़ा
संगी-सँग्हरी कै समौरी सब
मरि-उखरि परे य झुराइ गये
जब काल कै गाल बनी नदिया
जरि-मूल समेत समाइ गये
तबहूँ तू हयौ मुँह बाँन्हि खड़ा
केतना कुछ घटा कहानी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
केतनौ लोगै आवा होइहैं
राही थकि-चूरि बइठ होइहैं
दुनिया भै देस-जवारी कै
बतकही बात गावा होइहैं
मरि मुरा गये पइदा बहुतै
अब दियौ बताय ढीठ होइकै
यकतरफा धन-धरती बटिगै
कइसै सब छोट-बड़ा होइगै
बहुमेर ग्यान भण्डार भरा
सच बात बताय दियौ सबकाँ
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
लरछा-लरछा तूरे होइहैं
केतनौ दातून किहे होइहैं
नीबी कै पाती औ’ चइली
पाका पै पीसि धरे होइहैं
सींका सिल-बट्टा कूँचि-काँचि
गरमाय लोह छौंके होइहैं
जूड़ी-बोखार मा तीत-तीत
काढ़ा बनाय पीये होइहैं
छाँहे जुड़ाय केतनौ मजूर
सोये होइहैं दुपहरिया मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
मुँह खोला चाहे ना खोला
कतहूँ ना हियाँ-हुवाँ डोला
मन कै पीरा कुलि रचि डारब
कल्ले-कल्ले काने बोला
होई जब पूछ-पुछउवल तौ
परिसहिजे आपन बात कह्यौ
तोहरी बाती काँ के काटी
सच्ची बाती पै ठाढ़ रह्यौ
ई जाति-धरम-पइसा सबके
डारे बा परदा आँखी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
तोहरे गुन कै महिमा अपार
डउँगी–डउँगी औ’ डारि-डारि
बूझब तोहार सगरौ बतिया
बाती कै कुलि गूझा निकारि
गाहे-बिगहे आवा करिबै
जरिकोरा दुबक बइठ रहिबै
रचि गीत-गवनई टूट-फूट
बेसुरा कबित गावा करिबै
बहुतै बा भार कपारे पै
बाँटै’क् बा देस–जवारी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
भाखा तोहार समझत बाटी
बोले जा काने सुनत हई
दुनिया औ’ देस समाजी कै
बतकही पँवारा रचत हई
रचना कै असल रचइया तू
हम तौ खाली अनुवादी हन्
यक गूंग गवाही के औजी
दस्तावेजी फरियादी हन्
आवाज हुवै ना बाती मा
गुरबा-गरीब की लाठी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
खंडित करम ललाटे संचित
सुनतै कान कसैला मन-चित
चिक्कन नीम-निबौली गूदा
खायन भरिमुँह अनतित-अनतित
पात पतीला मा खौलायन
देहीं मलि-मलि खूब नहायन
चुरयन कूँचि सींक कै ढेंपी
फदका पीकै बला भगायन
फटकै ना परसन्तापा अब
अनतित घुलिगै बोली मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
khaye piye abar aghaye
bite din kai yaad sataye
por por pati dar pati
bahut janen kai raaj dabaye
kou aavai kou jaye
kou chhanhen baith chhahanye
kali mai ke ankvare
bin kumhlaye bin murjhaye
jaDen jamaye jug jug jaghar
gaDa ba gahri mati ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
sukh duःkha gam khai’a bhayau baDa
he neem ! tu kahe hara bhara
kev nyaay karai anyay karai
tohre bardas kai pet baDa
sangi sanghari kai samauri sab
mari ukhari pare ya jhurai gaye
jab kaal kai gaal bani nadiya
jari mool samet samai gaye
tabhun tu hayau munh bannhi khaDa
ketna kuch ghata kahani ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
ketnau logai aava hoihain
rahi thaki churi baith hoihain
duniya bhai des javari kai
batakhi baat gava hoihain
mari mura gaye paida bahutai
ab diyau batay Dheeth hoikai
yakatarpha dhan dharti batigai
kaisai sab chhot baDa hoigai
bahumer gyaan bhanDar bhara
sach baat batay diyau sabkan
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
larchha larchha ture hoihain
ketnau datun kihe hoihain
nibi kai pati au’ chaili
paka pai pisi dhare hoihain
sinka sil batta kunchi kanchi
garmay loh chhaunke hoihain
juDi bokhar ma teet teet
kaDha banay piye hoihain
chhanhe juDay ketnau majur
soye hoihain dupahriya ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
munh khola chahe na khola
kathun na hiyan huvan Dola
man kai pira kuli rachi Darab
kalle kalle kane bola
hoi jab poochh puchhauval tau
parisahije aapan baat kahyau
tohri bati kaan ke kati
sachchi bati pai thaaDh rahyau
ii jati dharam paisa sabke
Dare ba parda ankhi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
tohre gun kai mahima apar
Daungi–Daungi au’ Dari Dari
bujhab tohar sagrau batiya
bati kai kuli gujha nikari
gahe bighe aava karibai
jarikora dubak baith rahibai
rachi geet gavanii toot phoot
besura kabit gava karibai
bahutai ba bhaar kapare pai
bantai’a ba des–javari ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
bhakha tohar samjhat bati
bole ja kane sunat hai
duniya au’ des samaji kai
batakhi panvara rachat hai
rachna kai asal rachaiya tu
hum tau khali anuvadi han
yak goong gavahi ke auji
dastaveji phariyadi han
avaj huvai na bati ma
gurba garib ki lathi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
khanDit karam lalate sanchit
sunatai kaan kasaila man chit
chikkan neem nibauli guda
khayan bharimunh antit antit
paat patila ma khaulayan
dehin mali mali khoob nahayan
churyan kunchi seenk kai Dhempi
phadka pikai bala bhagayan
phatakai na parsantapa ab
antit ghuligai boli ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
khaye piye abar aghaye
bite din kai yaad sataye
por por pati dar pati
bahut janen kai raaj dabaye
kou aavai kou jaye
kou chhanhen baith chhahanye
kali mai ke ankvare
bin kumhlaye bin murjhaye
jaDen jamaye jug jug jaghar
gaDa ba gahri mati ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
sukh duःkha gam khai’a bhayau baDa
he neem ! tu kahe hara bhara
kev nyaay karai anyay karai
tohre bardas kai pet baDa
sangi sanghari kai samauri sab
mari ukhari pare ya jhurai gaye
jab kaal kai gaal bani nadiya
jari mool samet samai gaye
tabhun tu hayau munh bannhi khaDa
ketna kuch ghata kahani ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
ketnau logai aava hoihain
rahi thaki churi baith hoihain
duniya bhai des javari kai
batakhi baat gava hoihain
mari mura gaye paida bahutai
ab diyau batay Dheeth hoikai
yakatarpha dhan dharti batigai
kaisai sab chhot baDa hoigai
bahumer gyaan bhanDar bhara
sach baat batay diyau sabkan
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
larchha larchha ture hoihain
ketnau datun kihe hoihain
nibi kai pati au’ chaili
paka pai pisi dhare hoihain
sinka sil batta kunchi kanchi
garmay loh chhaunke hoihain
juDi bokhar ma teet teet
kaDha banay piye hoihain
chhanhe juDay ketnau majur
soye hoihain dupahriya ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
munh khola chahe na khola
kathun na hiyan huvan Dola
man kai pira kuli rachi Darab
kalle kalle kane bola
hoi jab poochh puchhauval tau
parisahije aapan baat kahyau
tohri bati kaan ke kati
sachchi bati pai thaaDh rahyau
ii jati dharam paisa sabke
Dare ba parda ankhi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
tohre gun kai mahima apar
Daungi–Daungi au’ Dari Dari
bujhab tohar sagrau batiya
bati kai kuli gujha nikari
gahe bighe aava karibai
jarikora dubak baith rahibai
rachi geet gavanii toot phoot
besura kabit gava karibai
bahutai ba bhaar kapare pai
bantai’a ba des–javari ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
bhakha tohar samjhat bati
bole ja kane sunat hai
duniya au’ des samaji kai
batakhi panvara rachat hai
rachna kai asal rachaiya tu
hum tau khali anuvadi han
yak goong gavahi ke auji
dastaveji phariyadi han
avaj huvai na bati ma
gurba garib ki lathi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
khanDit karam lalate sanchit
sunatai kaan kasaila man chit
chikkan neem nibauli guda
khayan bharimunh antit antit
paat patila ma khaulayan
dehin mali mali khoob nahayan
churyan kunchi seenk kai Dhempi
phadka pikai bala bhagayan
phatakai na parsantapa ab
antit ghuligai boli ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
स्रोत :
पुस्तक : पाहीमाफी (पृष्ठ 27)रचनाकार : आशाराम ‘जागरथ’
प्रकाशन : रश्मि प्रकाशन, लखनऊ
संस्करण : 2021
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
