गाममे जाधरि मोनसँ
बारह बरन मिलिकऽ
गाड़ैत छल भैरवक धूजा
करैत छल बड़क गाछ तर
सरधासँ बरहम बबाक पूजा
गाम नै छलैक एहन जबदाह।
पूजा तँ आबहु होइअए, मुदा
आब तँ रोट बनब अछि पराभव
आ मोसकिल छै तसमै रान्हब।
बाधमे जा अगहन उमकैत रहय
बोझ उघलाक बाद
चौबटिआपर बैसि
सब एकेठाम
लाइ-मुरही फँकैत रहय
अगहनीक शानमे जा
मूसोकेँ होइत रहलइ
सात-सात गो बिआह
ता कहाँ छलै अपन गाम एहन जबदाह।
के करत पूरन पासमानक भगतइ
आब सलहेसक थान
बिति गेलै आल्हा आ सलहेसक गान
आब होइ छै थहाथही
खाली दारुक दोकान
जानि ने कोना भऽ गेलैक लोकक
एहन गेआन।
गामो कहाँदन ऐलि-फैलि भेलैए
गाम छोड़ि सब कलकत्ता-पंजाब गेलैए
अपन चास-बास बेसी परते रहै छै
मोनक बात मोनमे सड़िते रहै छै
सबहक मोन लगैत छै जबकाह
सौंसे गाम मने भऽ गेलैक घबाह।
कीर्त्तनक बदला तास-गाँजाक जुटान छै
मंगनीक बीपीएल, मनरेगा महान छै
ठीकेदारोक जय-जय
मजूरोक जय-जय
बिनु मेहनतिए जहिआसँ
भरऽ लगलइ पेट, आ
आबऽ लगलइ पाइ
तहियासँ कमौओ सब
कोढ़ि भेल जाइ छै भाइ।
जकरा नै छै संविधानक पौआ
की नै छै कोनो गतात
तकरा एखनो कहाँ जुटइ छइ बुतात
ओ सब आइओ कनैए हकन्न
ने जेबीमे पाइ, ने थारीमे अन्न।
सबहक बच्चा रस्तेपर हगतइ
गूँहे लग बैसतइ
गूँहे लग खेतइ
तखन रंग-बिरंगक बेमारीमे
घरारी नै बिकेतइ?
गूँह संग जीअब भऽ गेल छै आदति
से झाजी, की चौधरीजी
की पासमान, की कामति
एकाधटा टोल फरेस
बाकी टोल हगनेस।
रास्ता घेरब बड़का पुरुखारथ
बेइमानी नंगटइमे बड़का महारत
कहबइ तँ केस करत
मरत तँ जेना रस्तेपर जरत!
बेइमान मिलिकऽ बुड़िबककेँ भड़काओत
दसगर्दा काजमे भांगठ लगाओत।
हइ! मरबह तँ जरबह नै हौ बेइमान ली
डर ने होइ छह किए!
सबटा देखैत छथुन भगमान।
की कहलहुँ—
हमहीं किए ने दइ छिअइ सुधारि?
औ बाबू!!
गाममे दू-चारिटा बनमानुख अखनो जीबैए
जे अनके बझाकऽ
अपन गोटी लाल करैए।
ओ सब मिलिकऽ तँ हमरे सुधारि देत
सबटा हमर बुधिआरी ठामे घुसारि देत।
तें कहइ छी—
आउ आउ!!
सबगोटा मिलि जाउ
अपन-अपन स्वार्थ छोडू
कने गामोक परवाह करू
अहूँ बाँचब तखने
जखन गाम बाँचत
नै तँ
सब होयब तबाह
भऽ जायत सबटा सुड्डाह।
गामे अछि अपन पहिचान
पूर्वजक जन्मस्थान
बान्हू कसिकऽ फाँड़
चलू फेरसँ बसाबी अपन गाम।
gamme jadhari monasan
barah baran milikऽ
gaDait chhal bhairvak dhuja
karait chhal baDak gaachh tar
saradhasan barham babak puja
gaam nai chhalaik ehan jabdah.
puja tan abahu hoiae, muda
aab tan rot banab achhi parabhav
aa moskil chhai tasamai ranhab.
badhme ja aghan umkait rahay
bojh ughlaak baad
chaubatiapar baisi
sab eketham
lai murhi phankait rahay
agahnik shanme ja
musoken hoit rahalai
saat saat go biah
ta kahan chhalai apan gaam ehan jabdah.
ke karat puran pasmanak bhagatai
aab salhesak thaan
biti gelai aalha aa salhesak gaan
aab hoi chhai thahathhi
khali daruk dokan
jani ne kona bhaऽ gelaik lokak
ehan gean.
gamo kahandan aili phaili bhelaiye
gaam chhoDi sab kalkatta panjab gelaiye
apan chaas baas besi parte rahai chhai
monak baat monme saDite rahai chhai
sabhak mon lagait chhai jabkah
saunse gaam mane bhaऽ gelaik ghabah.
kirttnak badla taas ganjak jutan chhai
mangnik bipiyel, manrega mahan chhai
thikedarok jay jay
majurok jay jay
binu mehanatiye jahiasan
bharऽ lagalai pet, aa
aabऽ lagalai pai
tahiyasan kamauo sab
koDhi bhel jai chhai bhai.
jakra nai chhai sanvidhanak paua
ki nai chhai kono gatat
takra ekhno kahan jutai chhai butat
o sab aaio kanaiye hakann
ne jebime pai, ne tharime ann.
sabhak bachcha rastepar hagatai
gunhe lag baisatai
gunhe lag khetai
takhan rang birangak bemarime
gharari nai biketai?
goonh sang jiab bhaऽ gel chhai adati
se jhaji, ki chaudhriji
ki pasaman, ki kamati
ekadhta tol phares
baki tol hagnes.
rasta gherab baDka purukharath
beimani nangataime baDka maharat
kahabai tan kes karat
marat tan jena rastepar jarat!
beiman milikऽ buDibakken bhaDkaot
dasgarda kajme bhangath lagaot.
hai! marbah tan jarbah nai hau beiman li
Dar ne hoi chhah kiye!
sabta dekhait chhathun bhagman.
ki kahalahun—
hamhin kiye ne dai chhiai sudhari?
au babu!!
gamme du charita banmanukh akhno jibaiye
je anke bajhakऽ
apan goti laal karaiye.
o sab milikऽ tan hamre sudhari det
sabta hamar budhiari thame ghusari det.
asgar kakro nai lagat paar.
ten kahai chhee—
aau aau!!
sabgota mili jau
apan apan svaarth chhoDu
kane gamok parvah karu
ahun banchab takhne
jakhan gaam banchat
nai tan
sab hoyab tabah
bhaऽ jayat sabta suDDah.
game achhi apan pahichan
purvjak janmasthan
banhu kasikऽ phaanD
chalu pherasan basabi apan gaam.
gamme jadhari monasan
barah baran milikऽ
gaDait chhal bhairvak dhuja
karait chhal baDak gaachh tar
saradhasan barham babak puja
gaam nai chhalaik ehan jabdah.
puja tan abahu hoiae, muda
aab tan rot banab achhi parabhav
aa moskil chhai tasamai ranhab.
badhme ja aghan umkait rahay
bojh ughlaak baad
chaubatiapar baisi
sab eketham
lai murhi phankait rahay
agahnik shanme ja
musoken hoit rahalai
saat saat go biah
ta kahan chhalai apan gaam ehan jabdah.
ke karat puran pasmanak bhagatai
aab salhesak thaan
biti gelai aalha aa salhesak gaan
aab hoi chhai thahathhi
khali daruk dokan
jani ne kona bhaऽ gelaik lokak
ehan gean.
gamo kahandan aili phaili bhelaiye
gaam chhoDi sab kalkatta panjab gelaiye
apan chaas baas besi parte rahai chhai
monak baat monme saDite rahai chhai
sabhak mon lagait chhai jabkah
saunse gaam mane bhaऽ gelaik ghabah.
kirttnak badla taas ganjak jutan chhai
mangnik bipiyel, manrega mahan chhai
thikedarok jay jay
majurok jay jay
binu mehanatiye jahiasan
bharऽ lagalai pet, aa
aabऽ lagalai pai
tahiyasan kamauo sab
koDhi bhel jai chhai bhai.
jakra nai chhai sanvidhanak paua
ki nai chhai kono gatat
takra ekhno kahan jutai chhai butat
o sab aaio kanaiye hakann
ne jebime pai, ne tharime ann.
sabhak bachcha rastepar hagatai
gunhe lag baisatai
gunhe lag khetai
takhan rang birangak bemarime
gharari nai biketai?
goonh sang jiab bhaऽ gel chhai adati
se jhaji, ki chaudhriji
ki pasaman, ki kamati
ekadhta tol phares
baki tol hagnes.
rasta gherab baDka purukharath
beimani nangataime baDka maharat
kahabai tan kes karat
marat tan jena rastepar jarat!
beiman milikऽ buDibakken bhaDkaot
dasgarda kajme bhangath lagaot.
hai! marbah tan jarbah nai hau beiman li
Dar ne hoi chhah kiye!
sabta dekhait chhathun bhagman.
ki kahalahun—
hamhin kiye ne dai chhiai sudhari?
au babu!!
gamme du charita banmanukh akhno jibaiye
je anke bajhakऽ
apan goti laal karaiye.
o sab milikऽ tan hamre sudhari det
sabta hamar budhiari thame ghusari det.
asgar kakro nai lagat paar.
ten kahai chhee—
aau aau!!
sabgota mili jau
apan apan svaarth chhoDu
kane gamok parvah karu
ahun banchab takhne
jakhan gaam banchat
nai tan
sab hoyab tabah
bhaऽ jayat sabta suDDah.
game achhi apan pahichan
purvjak janmasthan
banhu kasikऽ phaanD
chalu pherasan basabi apan gaam.
स्रोत :
पुस्तक : क्षमा करब हे महाकवि [मैथिली कविता-संग्रह] (पृष्ठ 21)
रचनाकार : श्याम दरिहरे
प्रकाशन : नवारंभ, पटना/मधुबनी
संस्करण : 2016
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.