आप्त वचन बापू! अहाँक जे, हम सब तँ छी सबटा बिसरल,
जतऽ प्रकाशक पुञ्ज-जरै छल, ततहि अन्हार आइ अछि पसरल।
अहिंसाक जे नञ् समास छल, सत्यक आइ पछोड़ पकड़ने,
सबतरि जग भरि विचरि रहल अछि, मानवताकेँ सतत जकड़ने।
विश्व-बन्धुताकेर बात तँ, वचने धरि सम्प्रति अछि सीमित,
क्रिया रूपमे सांघातिक, शस्त्रास्त्रक अछि भण्डार अपरिमित।
स्वार्थक महाव्याल बीहरिसँ, रहि-रहि कऽ फुफकारि रहल अछि,
धर्मक रक्षाकेर नामपर, म्लेच्छक दल ललकारि रहल अछि।
शत्रु मित्रमे भेद बुझत से, बुद्धि सभक भुतिआय गेल अछि,
शंकर कहुना रुद्र बनथु, बस तकरे एक उपाय भेल अछि।
भौतिकताक दौड़मे देखू मानवता चल गेल रसातल,
शुम्भ-निशुम्भ लङौटा कसने, ठोकय ताल अहंसँ मातल।
अर्थे सभ्यताक परिचायक, अर्थ बनल अछि मूल अनर्थक,
बापू! बुझना जाइत अछि जे, गेल अहँक बलिदान निरर्थक।
सज्जन जे जन छथि धरतीपर, तनिका लोक बुझै छनि कायर,
अछि विज्ञान भिड़ल जे कहुना, ब्रह्मा बाबा होथु 'रिटायर'।
दीन-हीन सौँसे संसारक, जन-साधारण अछि आतंकित,
सेवाव्रती फलाहारी सब, सेवेकेँ कऽ देल कलंकित।
संस्कृतिकेर विकासक नामेँ, विकृति प्रकृतिकेँ करय प्रदूषित,
क्रूरताक मस्तकपर देखी चन्द्रकान्तमणि आइ विभूषित।
महाविनाशक क्षणक आगमन सम्भावित हो, तेहन लगै अछि,
कहितहुँ सब ही फोलि, हृदयमे भाव अजस्र अनन्त जगै अछि।
किन्तु भेल कण्ठावरोध, तेँ मनहि अहुछिया काटि रहल छी,
आ कुसियारक पोर जकाँ, पछबामे अपने फाटि रहल छी।
रामराज्य तँ एक ‘ह'कारक, योगेँ आइ 'हराम' राज्य अछि,
कदाचार युगधर्म बनल, तेँ सदाचार सर्वथा त्याज्य अछि।
नगर-नगरमे चौक-चौकपर, प्रस्तरमूर्त्ति अहँक स्थापित,
गामक देश कहबितो बापू! गामे भऽ रहले विस्थापित।
गणतन्त्रक शासक गणपतिकेर, धोधि क्रमहि फुलले जा रहलनि,
पता लगयबा लय अवैध धन, पुलिसक दल हुलले जा रहलनि।
भीतर नाला गन्हा रहल अछि, बाहरसँ सब सीधा-सादा,
बापू! सरिपहुँ एतऽ ध्वस्त अछि जनतन्त्रक सबटा मर्यादा।
aapt vachan bapu! ahank je, hum sab tan chhi sabta bisral,
jatऽ prakashak punj jarai chhal, tatahi anhar aai achhi pasral.
ahinsak je nan samas chhal, satyak aai pachhoD pakaDne,
sabatari jag bhari vichari rahal achhi, manavtaken satat jakaDne.
vishv bandhutaker baat tan, vachne dhari samprati achhi simit,
kriya rupme sanghatik, shastrastrak achhi bhanDar aprimit.
svarthak mahavyal biharisan, rahi rahi kaऽ phuphkari rahal achhi,
dharmak rakshaker nampar, mlechchhak dal lalkari rahal achhi.
shatru mitrme bhed bujhat se, buddhi sabhak bhutiay gel achhi,
shankar kahuna rudr banathu, bas takre ek upaay bhel achhi.
bhautiktak dauDme dekhu manavta chal gel rasatal,
shumbh nishumbh langauta kasne, thokay taal ahansan matal.
arthe sabhytak parichayak, arth banal achhi mool anarthak,
bapu! bujhna jait achhi je, gel ahank balidan nirarthak.
sajjan je jan chhathi dhartipar, tanika lok bujhai chhani kayar,
achhi vigyan bhiDal je kahuna, brahma baba hothu ritayar.
deen heen saunse sansarak, jan sadharan achhi atankit,
sevavrti phalahari sab, seveken kaऽ del kalankit.
sanskritiker vikasak namen, vikriti prakritiken karay pardushit,
krurtak mastakpar dekhi chandrkantamani aai vibhushit.
mahavinashak kshnak agaman sambhavit ho, tehan lagai achhi,
kahitahun sab hi pholi, hridayme bhaav ajasr anant jagai achhi.
kintu bhel kanthavrodh, ten manahi ahuchhiya kati rahal chhi,
aa kusiyarak por jakan, pachhbame apne phati rahal chhi.
ramarajya tan ek ‘hakarak, yogen aai haram rajya achhi,
kadachar yugdharm banal, ten sadachar sarvatha tyajya achhi.
nagar nagarme chauk chaukpar, prastrmurtti ahank sthapit,
gamak desh kahabito bapu! game bhaऽ rahle visthapit.
gantantrak shasak ganapatiker, dhodhi kramahi phulle ja rahalani,
pata lagayba lay avaidh dhan, pulisak dal hulle ja rahalani.
bhitar nala ganha rahal achhi, baharasan sab sidha sada,
bapu! saripahun etऽ dhvast achhi jantantrak sabta maryada.
aapt vachan bapu! ahank je, hum sab tan chhi sabta bisral,
jatऽ prakashak punj jarai chhal, tatahi anhar aai achhi pasral.
ahinsak je nan samas chhal, satyak aai pachhoD pakaDne,
sabatari jag bhari vichari rahal achhi, manavtaken satat jakaDne.
vishv bandhutaker baat tan, vachne dhari samprati achhi simit,
kriya rupme sanghatik, shastrastrak achhi bhanDar aprimit.
svarthak mahavyal biharisan, rahi rahi kaऽ phuphkari rahal achhi,
dharmak rakshaker nampar, mlechchhak dal lalkari rahal achhi.
shatru mitrme bhed bujhat se, buddhi sabhak bhutiay gel achhi,
shankar kahuna rudr banathu, bas takre ek upaay bhel achhi.
bhautiktak dauDme dekhu manavta chal gel rasatal,
shumbh nishumbh langauta kasne, thokay taal ahansan matal.
arthe sabhytak parichayak, arth banal achhi mool anarthak,
bapu! bujhna jait achhi je, gel ahank balidan nirarthak.
sajjan je jan chhathi dhartipar, tanika lok bujhai chhani kayar,
achhi vigyan bhiDal je kahuna, brahma baba hothu ritayar.
deen heen saunse sansarak, jan sadharan achhi atankit,
sevavrti phalahari sab, seveken kaऽ del kalankit.
sanskritiker vikasak namen, vikriti prakritiken karay pardushit,
krurtak mastakpar dekhi chandrkantamani aai vibhushit.
mahavinashak kshnak agaman sambhavit ho, tehan lagai achhi,
kahitahun sab hi pholi, hridayme bhaav ajasr anant jagai achhi.
kintu bhel kanthavrodh, ten manahi ahuchhiya kati rahal chhi,
aa kusiyarak por jakan, pachhbame apne phati rahal chhi.
ramarajya tan ek ‘hakarak, yogen aai haram rajya achhi,
kadachar yugdharm banal, ten sadachar sarvatha tyajya achhi.
nagar nagarme chauk chaukpar, prastrmurtti ahank sthapit,
gamak desh kahabito bapu! game bhaऽ rahle visthapit.
gantantrak shasak ganapatiker, dhodhi kramahi phulle ja rahalani,
pata lagayba lay avaidh dhan, pulisak dal hulle ja rahalani.
bhitar nala ganha rahal achhi, baharasan sab sidha sada,
bapu! saripahun etऽ dhvast achhi jantantrak sabta maryada.
स्रोत :
पुस्तक : चन्द्रनाथमिश्र ‘अमर’ रचना संचयन (पृष्ठ 374)संपादक : योगानन्द झा, शम्भुनाथ झा, विजयदेव झा रचनाकार : चन्द्रनाथ मिश्र ‘अमर’
प्रकाशन : साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली
संस्करण : 2025
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
