एतऽ ओतऽ जतऽ ततय
एकहि रंग उदासी
पसरल अट्टहास करैत
कपलेश्वर काशी
पेट भेल अछि धनुष
भूख बेरोजगारी,
नेताकेर पयरमे लेटायल युवा पीढ़ी—
सेवारत क्रीत दास कऽ रहल खबासी।
बीसम सदीक एहि उन्नत जनतंत्रमे
सत्ताकेर राजनीति—
मंदिर मसजिद धर्मक ठीकेदारीक
पोसुआ मधुमाछीक
मधुक व्यापार करय
पटना करांची। सभ टा देशेक नामे।
काव्य प्रवासी—
समय केहन असह दुःखक
लोक वेद विकल व्यग्र अपन अपनी
उनटल नावक लोक जकाँ माँझ धार
हाथ पैर मारि मारि—
डूबयसँ बचबा लेल डूबि रहल
ऊब डूब करैत
मृत्युमुखी छोड़ैत उसाँसी।
बह-बह महगीक पजार
डाहि-डाहि गाम-गाम
कतओक एकचारीमे सूतल नेना समेत
कयल सुड्डाह, बच्छा-गाय।
बोनिक दू सेर कोनो अन्न—
मसुरी कि नबका राहड़ि आ कि खेसाड़ी
सब टा खकस्याह करैत।
मात्र वर्ष सैंतीसक एक तरुण
बेशी आबादीकेँ तबाह करैत—
मात्र ओ मनुक्ख सन लगैत व्यवस्था।
तथापि जयनगरसँ दिल्ली भरि छपैये
घोखैये तनैये जनकल्याणी उपक्रम
नव अर्थ कर्मसूत्र बीस-बीस
वर्ष सन् उनैस सय चौरासी।
आब मुदा बौक बहिर जनता नहि सुनैये
एहन लोकतंत्र दम्मा उकासी।
चुपचाप पेट हाथ बान्हि कऽ अकानि रहल
बनल साकांक्ष आ तैयार—
दुपहरियाक रौदमे,
नव पनगल छोट छिन गाछक छाहरिमे
एका एकी जमा भऽ रहल किए हकासल पियासल
मुक्तिक प्रत्याशी
विपतिक रौदकेँ बितयबा लेल
किछु गोटय एक टा
नव गाछ तर।
etऽ otऽ jatऽ tatay
ekahi rang udasi
pasral attahas karait
kapleshvar kashi
pet bhel achhi dhanush
bhookh berojgari,
netaker payarme letayal yuva piDhi—
sevarat kreet daas kaऽ rahal khabasi.
bisam sadik ehi unnat jantantrme
sattaker rajaniti—
mandir masjid dharmak thikedarik
posua madhumachhik
madhuk vyapar karay
patna karanchi. sabh ta deshek name.
kavya pravasi—
samay kehan asah duःkhak
lok ved vikal vyagr apan apni
untal navak lok jakan maanjh dhaar
haath pair mari mari—
Dubayasan bachba lel Dubi rahal
uub Doob karait
mrityumukhi chhoDait usansi.
bah bah mahgik pajar
Dahi Dahi gaam gaam
katok ekcharime sutal nena samet
kayal suDDah, bachchha gaay.
bonik du ser kono ann—
masuri ki nabka rahaDi aa ki khesaDi
sab ta khakasyah karait.
maatr varsh saintisak ek tarun
beshi abadiken tabah karait—
maatr o manukkh san lagait vyavastha.
tathapi jayanagarasan dilli bhari chhapaiye
ghokhaiye tanaiye jankalyani upakram
nav arth karmsutr bees bees
varsh san unais say chaurasi.
aab muda bauk bahir janta nahi sunaiye
ehan loktantr damma ukasi.
chupchap pet haath banhi kaऽ akani rahal
banal sakanksh aa taiyar—
dupahariyak raudme,
nav pangal chhot chhin gachhak chhaharime
eka eki jama bhaऽ rahal kiye hakasal piyasal
muktik pratyashi
viptik raudken bitayba lel
kichhu gotay ek ta
nav gaachh tar.
etऽ otऽ jatऽ tatay
ekahi rang udasi
pasral attahas karait
kapleshvar kashi
pet bhel achhi dhanush
bhookh berojgari,
netaker payarme letayal yuva piDhi—
sevarat kreet daas kaऽ rahal khabasi.
bisam sadik ehi unnat jantantrme
sattaker rajaniti—
mandir masjid dharmak thikedarik
posua madhumachhik
madhuk vyapar karay
patna karanchi. sabh ta deshek name.
kavya pravasi—
samay kehan asah duःkhak
lok ved vikal vyagr apan apni
untal navak lok jakan maanjh dhaar
haath pair mari mari—
Dubayasan bachba lel Dubi rahal
uub Doob karait
mrityumukhi chhoDait usansi.
bah bah mahgik pajar
Dahi Dahi gaam gaam
katok ekcharime sutal nena samet
kayal suDDah, bachchha gaay.
bonik du ser kono ann—
masuri ki nabka rahaDi aa ki khesaDi
sab ta khakasyah karait.
maatr varsh saintisak ek tarun
beshi abadiken tabah karait—
maatr o manukkh san lagait vyavastha.
tathapi jayanagarasan dilli bhari chhapaiye
ghokhaiye tanaiye jankalyani upakram
nav arth karmsutr bees bees
varsh san unais say chaurasi.
aab muda bauk bahir janta nahi sunaiye
ehan loktantr damma ukasi.
chupchap pet haath banhi kaऽ akani rahal
banal sakanksh aa taiyar—
dupahariyak raudme,
nav pangal chhot chhin gachhak chhaharime
eka eki jama bhaऽ rahal kiye hakasal piyasal
muktik pratyashi
viptik raudken bitayba lel
kichhu gotay ek ta
nav gaachh tar.
स्रोत :
पुस्तक : दुःखक दुपहरिया (पृष्ठ 28)
रचनाकार : गंगेश गुंजन
प्रकाशन : क्रान्तिपीठ प्रकाशन, पटना
संस्करण : 1999
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.