विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर
हमर परतर इतिहास ककर॥
जकरा घरमे नहि अन्न-पानि
मडुअहु भऽ जाय जहिना जमाइन
से कोड़ल लत्ती तामि लीअओ
ठेँठिअहु कोदारिसँ चालि लीअओ।
आधहु सेरहु हम ऊफरि जायब
भूखल नेनाक आहार हएब
छै लहालोट भेल पेट जकर
विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर॥
जँ बच्चा अछि भुखले रहैत
गाँती तरमे अगबे कनैत
खायत की, नोन आ सागहु नहि
चुल्हा भूखल अछि, आगिहु नहि।
तँ हमर एकटा 'पीस' लीअऽ
आ घूरक तरमे ठूसि दीअऽ
बस मिनिट दसटा जाय दिऔ
जे भस्म-लेप से झाड़ि लिऔ।
मुँहक भापहिंसँ फूँकि दिअऽ
जहिना टूटय से तोड़ि लीअऽ
चाही तँ अपनहु मुँह धरू
हम सेरा गेलौं विश्वास करू।
बच्चा के हाथ धरा देखू
आब ओकर आँखि धधरा देखू
अछि हबर-हबर ओ खाय रहल
आगिक की स्वाद जनाय रहल।
कहू झड़कल एहन कपार ककर
विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर॥
यउ सिद्ध-असिद्धक जिकिर नहि
नोनहुँ नहि हो तँ फिकिर नहि
काँचहु के दाँतेँ काटि खाउ
उसिनल के सोहू, हबकि जाउ।
मेजन जँ नोनहुँ भेटि गेल
रैंची-अचार के संग भेल
तँ मोन हम जे तृप्त करब
के आन करत, तकितहिं रहब।
हो हमरा सन आकार ककर
विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर॥
हमर बीआ, हमरे लत्ती
जुनि छोड़ि दिअऽ हमर खेती
जँ लत्ती के पुनि नञि लगायब
हाथक लड्डू के हूसि जायब।
तँ सुतलोमे बिसुनाइत रहू
लग्गी लऽ लऽ बौआइत रहू
अछि मात्र गरीबहि नहि गाहकि
धनिकहु हमरा ओहिना चाहथि।
ओ उसिनल अल्हुआ सोहै छथि
ओकरा निज हाथेँ गूड़ै छथि
उज्जर धप-धप मम वर्ण देखि
ताहि पर दही वा दूध देथि।
चीनी आँजुरसँ फेंटि-फेंटि
ओ अछञो करथि भरि कर लपेटि
अह! की थिक स्वाद, उएह जानथि
खा कऽ आङुर-औंठा चाटथि।
अस्तित्व एना मेटबैत रहब
गालहिं तर 'स्व' गलबैत रहब
केओ आओर भेटय तँ अहाँ कहब
विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर॥
ई कथा हमर इतिहासक छी
आइ हमहीं चेन्ह विकासक छी
अन्नक अभाव, दीनक दुनियाँ
घर ढन–ढन बासन, हरमुनियाँ।
हम अन्नहीन घर-बास करी
नहि पूँजी पर विश्वास करी
छल सर्वोपरि हमर नम्मर
मडुआ छल दोसर विश्वम्भर।
जहिना हौहटि, कलि-कलि उपटल
गए जहिना उड़ीस के फल भेटल
मेघडम्मर, घोघी बिला गेल
गोनरि, गाँती सब हेरा गेल।
बूढ़क डाँड़क बटुआ बिलायल
चढ़ि कोंढ़ इनारक, कऽल आयल
हम निर्दल नेता भोटक छी
बिनु पूँजी केर उद्बोधक छी।
हे दैव, विनय अछि, जुनि बिसरू
बरु फलहारहु, व्यवहार करू
तँ हमर करत कि क्यौ परतर
विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर॥
विश्वम्भर अल्हुआ नाम हमर
हमर परतर इतिहास ककर॥
vishvambhar alhua naam hamar
hamar partar itihas kakar॥
jakra gharme nahi ann pani
maDuahu bhaऽ jaay jahina jamain
se koDal latti tami liao
thenthiahu kodarisan chali liao.
adhahu serahu hum uuphari jayab
bhukhal nenak ahar heb
chhai lahalot bhel pet jakar
vishvambhar alhua naam hamar॥
jan bachcha achhi bhukhle rahait
ganti tarme agbe kanait
khayat ki, non aa sagahu nahi
chulha bhukhal achhi, agihu nahi.
tan hamar ekta pees liaऽ
aa ghurak tarme thusi diaऽ
bas minit dasta jaay diau
je bhasm lep se jhaDi liau.
munhak bhapahinsan phunki diaऽ
jahina tutay se toDi liaऽ
chahi tan apanahu munh dharu
hum sera gelaun vishvas karu.
bachcha ke haath dhara dekhu
aab okar ankhi dhadhra dekhu
achhi habar habar o khaay rahal
aagik ki svaad janay rahal.
kahu jhaDkal ehan kapar kakar
vishvambhar alhua naam hamar॥
yau siddh asiddhak jikir nahi
nonahun nahi ho tan phikir nahi
kanchahu ke danten kati khau
usinal ke sohu, habaki jau.
mejan jan nonahun bheti gel
rainchi achar ke sang bhel
tan mon hum je tript karab
ke aan karat, takitahin rahab.
ho hamra san akar kakar
vishvambhar alhua naam hamar॥
hamar bia, hamre latti
juni chhoDi diaऽ hamar kheti
jan latti ke puni nani lagayab
hathak laDDu ke husi jayab.
tan sutlome bisunait rahu
laggi laऽ laऽ bauait rahu
achhi maatr garibahi nahi gahaki
dhanikahu hamra ohina chahathi.
o usinal alhua sohai chhathi
okra nij hathen guDai chhathi
ujjar dhap dhap mam varn dekhi
tahi par dahi va doodh dethi.
chini anjurasan phenti phenti
o achhno karathi bhari kar lapeti
ah! ki thik svaad, ueh janathi
kha kaऽ angur auntha chatathi.
astitv ena metbait rahab
galahin tar sva galbait rahab
keo aaor bhetay tan ahan kahab
vishvambhar alhua naam hamar॥
ii katha hamar itihasak chhi
aai hamhin chenh vikasak chhi
annak abhav, dinak duniyan
ghar Dhan–Dhan basan, haramuniyan.
hum annhin ghar baas kari
nahi punji par vishvas kari
chhal sarvopari hamar nammar
maDua chhal dosar vishvambhar.
jahina hauhati, kali kali uptal
ge jahina uDis ke phal bhetal
meghDammar, ghoghi bila gel
gonari, ganti sab hera gel.
buDhak DanDak batua bilayal
chaDhi konDh inarak, kaऽla aayal
hum nirdal neta bhotak chhi
binu punji ker udbodhak chhi.
he daiv, vinay achhi, juni bisru
baru phalharahu, vyvahar karu
tan hamar karat ki kyau partar
vishvambhar alhua naam hamar॥
vishvambhar alhua naam hamar
hamar partar itihas kakar॥
vishvambhar alhua naam hamar
hamar partar itihas kakar॥
jakra gharme nahi ann pani
maDuahu bhaऽ jaay jahina jamain
se koDal latti tami liao
thenthiahu kodarisan chali liao.
adhahu serahu hum uuphari jayab
bhukhal nenak ahar heb
chhai lahalot bhel pet jakar
vishvambhar alhua naam hamar॥
jan bachcha achhi bhukhle rahait
ganti tarme agbe kanait
khayat ki, non aa sagahu nahi
chulha bhukhal achhi, agihu nahi.
tan hamar ekta pees liaऽ
aa ghurak tarme thusi diaऽ
bas minit dasta jaay diau
je bhasm lep se jhaDi liau.
munhak bhapahinsan phunki diaऽ
jahina tutay se toDi liaऽ
chahi tan apanahu munh dharu
hum sera gelaun vishvas karu.
bachcha ke haath dhara dekhu
aab okar ankhi dhadhra dekhu
achhi habar habar o khaay rahal
aagik ki svaad janay rahal.
kahu jhaDkal ehan kapar kakar
vishvambhar alhua naam hamar॥
yau siddh asiddhak jikir nahi
nonahun nahi ho tan phikir nahi
kanchahu ke danten kati khau
usinal ke sohu, habaki jau.
mejan jan nonahun bheti gel
rainchi achar ke sang bhel
tan mon hum je tript karab
ke aan karat, takitahin rahab.
ho hamra san akar kakar
vishvambhar alhua naam hamar॥
hamar bia, hamre latti
juni chhoDi diaऽ hamar kheti
jan latti ke puni nani lagayab
hathak laDDu ke husi jayab.
tan sutlome bisunait rahu
laggi laऽ laऽ bauait rahu
achhi maatr garibahi nahi gahaki
dhanikahu hamra ohina chahathi.
o usinal alhua sohai chhathi
okra nij hathen guDai chhathi
ujjar dhap dhap mam varn dekhi
tahi par dahi va doodh dethi.
chini anjurasan phenti phenti
o achhno karathi bhari kar lapeti
ah! ki thik svaad, ueh janathi
kha kaऽ angur auntha chatathi.
astitv ena metbait rahab
galahin tar sva galbait rahab
keo aaor bhetay tan ahan kahab
vishvambhar alhua naam hamar॥
ii katha hamar itihasak chhi
aai hamhin chenh vikasak chhi
annak abhav, dinak duniyan
ghar Dhan–Dhan basan, haramuniyan.
hum annhin ghar baas kari
nahi punji par vishvas kari
chhal sarvopari hamar nammar
maDua chhal dosar vishvambhar.
jahina hauhati, kali kali uptal
ge jahina uDis ke phal bhetal
meghDammar, ghoghi bila gel
gonari, ganti sab hera gel.
buDhak DanDak batua bilayal
chaDhi konDh inarak, kaऽla aayal
hum nirdal neta bhotak chhi
binu punji ker udbodhak chhi.
he daiv, vinay achhi, juni bisru
baru phalharahu, vyvahar karu
tan hamar karat ki kyau partar
vishvambhar alhua naam hamar॥
vishvambhar alhua naam hamar
hamar partar itihas kakar॥
स्रोत :
पुस्तक : अक्षर निर्क्षर (मैथिली काव्य-संग्रह) (पृष्ठ 65)रचनाकार : बुद्धिनाथ झा
प्रकाशन : क्रिएटिव कैम्पस प्रकाशन, हैदराबाद
संस्करण : 2015
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
