सूअरबारा उजरी कोठरी
चुप्पे घुसरी ग़ुरबत पसरी
फुटही खपरी मुँह बाये परी
झिलरी खटिया कथरी-गुदरी
चूल्हा आगे टुटही खाँची
खाँची मा आमे कै पाती
डुडुवायँ बिरावैं माँग खायँ
मंगता-जोगी औ’ सन्यासी
कूकुर-बिलार घर ना झाकैं
मुसरी घुसरैं ना डेहरी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
मोटी बुद्धी गुरबा-गरीब
लोगै टुकारि कै गोहरावैं
टुनकी मारैं मूड़े ऊपर
बिन बात चिढ़ावैं गरियावैं
बेगार करावैं बड़वरके
माखौल उड़ावैं हरजाई
अब उहै निहाद कि निबरे कै
मेहरी सबही कै भउजाई
इक रात छोभ फूटा अइसन
कि आगि लाग खरिहाने मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
दिन-रात खेत मा खटत रहे
वै बड़न कै सेवा करत रहे
वइसन तौ देस अजाद रहा
मुल सूद-अछूत गुलाम रहे
पैलगी दूर से करत रहैं
परछाहीं बचा के चलत रहैं
बाभन-ठाकुर केव आइ जाय
खटिया पर से उठि जात रहैं
जे नीक कै कपड़ा पहिरै ऊ
खटकै सबहिन् की आँखी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
कतहूँ-कतहूँ फुंसी-फोड़ा
मूड़े मा ढीलौ-लीख भरा
करिया धागा गटई पहिरे
तन पे झिलरा चीकट कपड़ा
देहीं मा पाले दाद-खाज
किस्मत काँ कोसै मुस्कियाय
यक बिगहा मुँह फैलाय लियै
जब खबर-खबर खजुली खजुवाय
माई तू काहे जनम दिह्यू
ई जात-पात की माटी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
टुटहा जस्ता दुइ-यक बरतन
ज्यों साँझ ढलै बाजै खनखन
जब खाय काँ घर मा ना आटै
तब खायँ मरा डांगर जबरन
खरिहान कै गोहूँ खाय-खाय
जो गोबर बैलय करत रहे
वोका बटोरि सुखवाय लियैं
फिर पीट-पाट कै पीस लियैं
दुःख-वीर दलिद्दर दलित रहे
गोबरहा अन्न मजबूरी मा
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
हम तौ ठहरेन खेतिहर मजूर
उप्पर जुग्गातन छुआछूत
ग़ुरबत मा रोजै गम खाई
तोहरे घर धन-दौलत अकूत
देहीं खुमार मन मा गुबार
अललाय खमोसी चढ़ि कपार
आँखी से टप-टप खून चुवै
ऐ! कब्जेदारों खबरदार
अपने राही तू मगन रहौ
पीछे मुड़ि देख्यौ ना हमकाँ
यकतनहा नीम कै पेड़ गवाह
बचा बा पाहीमाफी मा
suarbara ujri kothari
chuppe ghusri ghurbat pasri
phuthi khapri munh baye pari
jhilri khatiya kathri gudri
chulha aage tuthi khanchi
khanchi ma aame kai pati
DuDuvayan biravain maang khayan
mangta jogi au’ sanyasi
kukur bilar ghar na jhakain
musri ghusarain na Dehari ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
moti buddhi gurba garib
logai tukari kai gohravain
tunki marain muDe uupar
bin baat chiDhavain gariyavain
begar karavain baDavarke
makhaul uDavain harjai
ab uhai nihad ki nibre kai
mehari sabhi kai bhaujai
ik raat chhobh phuta aisan
ki aagi laag kharihane ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
din raat khet ma khatat rahe
vai baDan kai seva karat rahe
vaisan tau des ajad raha
mul sood achhut gulam rahe
pailagi door se karat rahain
parchhahin bacha ke chalat rahain
babhan thakur kev aai jaay
khatiya par se uthi jaat rahain
je neek kai kapDa pahirai uu
khatakai sabhin ki ankhi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
kathun kathun phunsi phoDa
muDe ma Dhilau leekh bhara
kariya dhaga gatii pahire
tan pe jhilra chikat kapDa
dehin ma pale daad khaaj
kismat kaan kosai muskiyay
yak bigha munh phailay liyai
jab khabar khabar khajuli khajuvay
mai tu kahe janam dihyu
ii jaat paat ki mati ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
tutha jasta dui yak bartan
jyon saanjh Dhalai bajai khankhan
jab khaay kaan ghar ma na aatai
tab khayan mara Dangar jabran
kharihan kai gohun khaay khaay
jo gobar bailay karat rahe
voka batori sukhvay liyain
phir peet paat kai pees liyain
duःkha veer daliddar dalit rahe
gobarha ann majburi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
hum tau thahren khetihar majur
uppar juggatan chhuachhut
ghurbat ma rojai gam khai
tohre ghar dhan daulat akut
dehin khumar man ma gubar
allay khamosi chaDhi kapar
ankhi se tap tap khoon chuvai
ai! kabjedaron khabardar
apne rahi tu magan rahau
pichhe muDi dekhyau na hamkan
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
suarbara ujri kothari
chuppe ghusri ghurbat pasri
phuthi khapri munh baye pari
jhilri khatiya kathri gudri
chulha aage tuthi khanchi
khanchi ma aame kai pati
DuDuvayan biravain maang khayan
mangta jogi au’ sanyasi
kukur bilar ghar na jhakain
musri ghusarain na Dehari ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
moti buddhi gurba garib
logai tukari kai gohravain
tunki marain muDe uupar
bin baat chiDhavain gariyavain
begar karavain baDavarke
makhaul uDavain harjai
ab uhai nihad ki nibre kai
mehari sabhi kai bhaujai
ik raat chhobh phuta aisan
ki aagi laag kharihane ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
din raat khet ma khatat rahe
vai baDan kai seva karat rahe
vaisan tau des ajad raha
mul sood achhut gulam rahe
pailagi door se karat rahain
parchhahin bacha ke chalat rahain
babhan thakur kev aai jaay
khatiya par se uthi jaat rahain
je neek kai kapDa pahirai uu
khatakai sabhin ki ankhi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
kathun kathun phunsi phoDa
muDe ma Dhilau leekh bhara
kariya dhaga gatii pahire
tan pe jhilra chikat kapDa
dehin ma pale daad khaaj
kismat kaan kosai muskiyay
yak bigha munh phailay liyai
jab khabar khabar khajuli khajuvay
mai tu kahe janam dihyu
ii jaat paat ki mati ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
tutha jasta dui yak bartan
jyon saanjh Dhalai bajai khankhan
jab khaay kaan ghar ma na aatai
tab khayan mara Dangar jabran
kharihan kai gohun khaay khaay
jo gobar bailay karat rahe
voka batori sukhvay liyain
phir peet paat kai pees liyain
duःkha veer daliddar dalit rahe
gobarha ann majburi ma
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
hum tau thahren khetihar majur
uppar juggatan chhuachhut
ghurbat ma rojai gam khai
tohre ghar dhan daulat akut
dehin khumar man ma gubar
allay khamosi chaDhi kapar
ankhi se tap tap khoon chuvai
ai! kabjedaron khabardar
apne rahi tu magan rahau
pichhe muDi dekhyau na hamkan
yakatanha neem kai peD gavah
bacha ba pahimaphi ma
स्रोत :
पुस्तक : पाहीमाफी (पृष्ठ 85)
रचनाकार : आशाराम ‘जागरथ’
प्रकाशन : रश्मि प्रकाशन, लखनऊ
संस्करण : 2021
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.