राजनीतिमे पाछाँसँ, मारी छिटकी सब ठाम,
राजनीतिमे ककरो मुँह पर, लागि न सकय लगाम।
साहित्यक झाँखुड़मे कयलक, राजनीति पैसाड़,
वनबिलाड़ सब जतय-ततय, कऽ रहल अपन बैसा।
'बन्दौँ सन्त-असन्तन चरणा', तुलसी दास उवाच,
सन्त अन्तिकामे छथि झोँकल, चलय असन्तक नाच।
सैह नचै अछि बेसी जकरा, टाड़ा तीसी तेल,
बाप गदहिया पूत ब्रह्मचारी तेँ कहबी भे।
'लब्ध प्रतिष्ठित' लिखय तखन ने, कयलक बी. ए. पास,
सकल अखरकट्टू अपनाकेँ, मानय तुलसीदास।
विद्वत्ता शब्दक न ज्ञान तेँ की? छथि तँ विद्वान,
सरस्वती एहने डी.लिट्. पर, छथि पबैत सम्मान।
कहबौता साहित्यकार आ, लिखता सबटा शुद्ध?
तखन कोना विद्वत्समाजमे, बुझतनि लोक प्रबुद्ध?
आबामे पाकत तखने सब, बुझतै माटिक बासन?
कवि-लेखक लय कहू अहीँ, की व्याकरणक अनुशासन?
सिद्धहस्त छथि, अपना लय अपने छथि शब्द गढ़ैत,
पाठक नहि, छपला पर अपने छथि दस बेर पढ़ैत।
स्वजन हेतु यदि नहि लिखता तँ प्रगतिशील कहबौता?
अपन नाक कटबयबे करता, पंथक सङहि कटौता?
अज नर, अजा बनलि नारीमे, आब रहल नहि अन्तर,
नित्य दूरदर्शन पर ई, दुर्दर्शन होय निरन्तर।
एक जुआनी आगि स्वयं, ताहू पर मटिया तेल,
जे 'घृतकुम्भ समा' नारी, कहलनि से छला बलेल?
उच्चासन पर बैसल कवि गण, रहथि नजरि खिरबैत
आ कवितामे सुना रहल छथि 'अर्र चेहैत-चेहैत'!
चेला-चाटी फहरा रहलनि, घर-घर कीर्त्तिक झण्डा,
हिनकर कविता रानी पाड़थि, प्रतिदिन सोनक अण्डा।
राजनीतिमे बाजि सकै छी, सबटा अगबे फूसि,
कहय फूसिकेँ कतहु फूसि क्यौ, ली तकरे मुँह दूसि।
सय-सय बेर फूसि बजला पर, सैह सत्य बनि जाय,
राजनीतिमे जमबा लय अछि, फूसि अकाट्य उपाय।
शुद्ध पितड़िया लोटा नेबो रससँ माँजल झकझक
कहि सोनाक नाम ई बनियाँ, लाख लोककेँ ठकलक।
rajnitime pachhansan, mari chhitki sab thaam,
rajnitime kakro munh par, lagi na sakay lagam.
sahityak jhankhuDame kaylak, rajaniti paisaD,
vanabilaD sab jatay tatay, kaऽ rahal apan baisa.
bandaun sant asantan charna, tulsi daas uvaach,
sant antikame chhathi jhonkal, chalay asantak naach.
saih nachai achhi besi jakra, taDa tisi tel,
baap gadhiya poot brahamchari ten kahbi bhae.
labdh pratishthit likhay takhan ne, kaylak bi. e. paas,
sakal akharkattu apnaken, manay tulsidas.
vidvatta shabdak na gyaan ten kee? chhathi tan vidvan,
sarasvati ehne Di. lit. par, chhathi pabait samman.
kahbauta sahityakar aa, likhta sabta shuddh?
takhan kona vidvatsmajme, bujhatani lok prabuddh?
abame pakat takhne sab, bujhatai matik basan?
kavi lekhak lay kahu ahin, ki vyakarnak anushasan?
siddhahast chhathi, apna lay apne chhathi shabd gaDhait,
pathak nahi, chhapla par apne chhathi das ber paDhait.
svajan hetu yadi nahi likhta tan pragtishil kahbauta?
apan naak katabaybe karta, panthak sangahi katauta?
aj nar, aja banali narime, aab rahal nahi antar,
nitya durdarshan par ii, durdarshan hoy nirantar.
ek juani aagi svayan, tahu par matiya tel,
je ghritkumbh sama nari, kahalani se chhala balel?
uchchasan par baisal kavi gan, rahathi najri khirbait
aa kavitame suna rahal chhathi arr chehait chehait!
chela chati phahra rahalani, ghar ghar kirttik jhanDa,
hinkar kavita rani paDathi, pratidin sonak anDa.
rajnitime baji sakai chhi, sabta agbe phusi,
kahay phusiken katahu phusi kyau, li takre munh dusi.
say say ber phusi bajla par, saih satya bani jaay,
rajnitime jamba lay achhi, phusi akatya upaay.
shuddh pitaDiya lota nebo rasasan manjal jhakjhak
kahi sonak naam ii baniyan, laakh lokken thaklak.
rajnitime pachhansan, mari chhitki sab thaam,
rajnitime kakro munh par, lagi na sakay lagam.
sahityak jhankhuDame kaylak, rajaniti paisaD,
vanabilaD sab jatay tatay, kaऽ rahal apan baisa.
bandaun sant asantan charna, tulsi daas uvaach,
sant antikame chhathi jhonkal, chalay asantak naach.
saih nachai achhi besi jakra, taDa tisi tel,
baap gadhiya poot brahamchari ten kahbi bhae.
labdh pratishthit likhay takhan ne, kaylak bi. e. paas,
sakal akharkattu apnaken, manay tulsidas.
vidvatta shabdak na gyaan ten kee? chhathi tan vidvan,
sarasvati ehne Di. lit. par, chhathi pabait samman.
kahbauta sahityakar aa, likhta sabta shuddh?
takhan kona vidvatsmajme, bujhatani lok prabuddh?
abame pakat takhne sab, bujhatai matik basan?
kavi lekhak lay kahu ahin, ki vyakarnak anushasan?
siddhahast chhathi, apna lay apne chhathi shabd gaDhait,
pathak nahi, chhapla par apne chhathi das ber paDhait.
svajan hetu yadi nahi likhta tan pragtishil kahbauta?
apan naak katabaybe karta, panthak sangahi katauta?
aj nar, aja banali narime, aab rahal nahi antar,
nitya durdarshan par ii, durdarshan hoy nirantar.
ek juani aagi svayan, tahu par matiya tel,
je ghritkumbh sama nari, kahalani se chhala balel?
uchchasan par baisal kavi gan, rahathi najri khirbait
aa kavitame suna rahal chhathi arr chehait chehait!
chela chati phahra rahalani, ghar ghar kirttik jhanDa,
hinkar kavita rani paDathi, pratidin sonak anDa.
rajnitime baji sakai chhi, sabta agbe phusi,
kahay phusiken katahu phusi kyau, li takre munh dusi.
say say ber phusi bajla par, saih satya bani jaay,
rajnitime jamba lay achhi, phusi akatya upaay.
shuddh pitaDiya lota nebo rasasan manjal jhakjhak
kahi sonak naam ii baniyan, laakh lokken thaklak.
स्रोत :
पुस्तक : चन्द्रनाथमिश्र ‘अमर’ रचना संचयन (पृष्ठ 387)
संपादक : योगानन्द झा, शम्भुनाथ झा, विजयदेव झा
रचनाकार : चन्द्रनाथ मिश्र ‘अमर’
प्रकाशन : साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली
संस्करण : 2025
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.