बरि-बरि के लपट बुतानी,
निज किरनैं सुर्ज समेटिनि
गरमी ते ऊबे पंछी
हँसि चौमासे का भेंटिनि।
अम्बर मा बादर आये
भुरवा, अधकबरा, करिया,
लिलबरी, लाल, बसि सबकी
यकसंघै फुटि डेहरिया।
म्यढुका टर-टर टर्राने
क्यचुवन की मची चिंघाटैं
जलधर प्यासी तलियन का
रहि-रहि के पानी बाटैं।
ग्यंगटन के भये जबाना,
तलबुड़की पूँछ हलाइसि,
पानी ढिग बैठ बगुलवा
मछरिन की ताक लगाइसि।
पी ओस बढ़ाइ जहर का
सपवा रहि-रहि फुंकारै
बीछी निज डंक तन्यानै,
न्यौरा खी खी उच्चारै।
अपने म्यढुका भैया का
कछुवा पीठी बैठावै,
औ तनिक द्यार के भीतर
तलिया की सैर करावै।
कुछु महरि किल्वालै कीन्हिसि,
क्वैली कू कू कुकिहानी
तब सोचि-बिचारि सगुन का
बोली स्यामा मस्तानी।
पपिहा प्रियतम का टेरिसि
गाना गौरैया गाइसि
मोरिनी गगन का देखिसि,
पखना पुछारि फैलाइसि।
कटनासु भोरु होतै खन
घर-घर दरसन दै आवै,
कौवा 'का का' करि जानै
का का सन्देसु सुनावै।
सुरगुटिया बढ़िया सुर मा
तबला पर ताल लगावैं
पडुखा ब्यहना दुपच्यचड़ी
सब खूबै धूम मचावैं।
बुलबुल चुलबुल बतुवानी
बूड़ी बहार मा बगिया,
बसि बढ़िया बरिखा बरसी
बाँधन पर बाढ़ी बहिया।
घड़ियाल ज्वाँक औ नकवा
ढूढ़ै सब अपनी घातैं
सुसुवार सीप झींगा सब
कुछु करैं आपुसी बातैं।
वहि मछरिन केरि चरौना
मछरिन के पाछे घूमैं
कौड़ी झख पनिहा रहि-रहि
पानी के भितरै झूमैं।
कहुँ मचा नीर मा हलचल
कहुँ भारी उठैं हिल्वारैं
अपने मा पैरावै बदि
चोबरि-चोबरि तरु त्वारैं।
वह बाढ़ति जाय छिनौ छिन
गाँवन के गाँव उजारै,
बहुतन मनई पसु ब्वारै
घर-बखरी बने बिगारै।
जब बाढ़ति-बाढ़ति नद्दी
बन के नेरे लौं आई,
पानी ते दुखी जरन मा
पानी गा खूब समाई।
बसि घुसै लाग डारन मा
पलई तक की सुधि लीन्हिसि,
जब ठौरु मिला बैठै का
पौढ़ै की झट्टै कीन्हिसि।
हरियाइ उठे सब बिरवा
फूटीं कलंगी औ पत्ता,
सब गर्द बही उप्पर की
निकरी देहीं अवबत्ता।
झूँथी अग्गासु छुवै बदि
भरि बूत दिनौ दिन उलरैं,
अग्गासु मिलै बदि आपुइ
उप्पर ते खाले उतरै।
जब कबौं हिये मा स्वाँचै
तब धनुषु तानि ड्यरवावै,
जब ऊबि जाइ तउ डहुँकै
औ करिया गदा द्यखावै।
चौगिर्दा खुसी बिथरि गै
चौगिर्दा गूँजै कलरव,
बरिखा का रुपु बिलोके
बिसरै बसन्त का बैभव।
bari bari ke lapat butani,
nij kiranain surj sametini
garmi te uube panchhi
hansi chaumase ka bhentini.
ambar ma badar aaye
bhurva, adhakabra, kariya,
lilabri, laal, basi sabki
yaksanghai phuti Dehariya.
myaDhuka tar tar tarrane
kyachuvan ki machi chinghatain
jaldhar pyasi taliyan ka
rahi rahi ke pani batain.
gyangtan ke bhaye jabana,
talabuDki poonchh halaisi,
pani Dhig baith bagulva
machhrin ki taak lagaisi.
pi os baDhai jahar ka
sapva rahi rahi phunkarai
bichhi nij Dank tanyanai,
nyaura khi khi uchcharai.
apne myaDhuka bhaiya ka
kachhuva pithi baithavai,
au tanik dyaar ke bhitar
taliya ki sair karavai.
kuchhu mahri kilvalai kinhisi,
kvaili ku ku kukihani
tab sochi bichari sagun ka
boli syama mastani.
papiha priytam ka terisi
gana gauraiya gaisi
morini gagan ka dekhisi,
pakhna puchhari phailaisi.
katnasu bhoru hotai khan
ghar ghar darsan dai aavai,
kauva ka ka kari janai
ka ka sandesu sunavai.
suragutiya baDhiya sur ma
tabla par taal lagavain
paDukha byahna dupachyachDi
sab khubai dhoom machavain.
bulbul chulbul batuvani
buDi bahar ma bagiya,
basi baDhiya barikha barsi
bandhan par baDhi bahiya.
ghaDiyal jvaank au nakva
DhuDhai sab apni ghatain
susuvar seep jhinga sab
kuchhu karain apusi batain.
vahi machhrin keri charauna
machhrin ke pachhe ghumain
kauDi jhakh paniha rahi rahi
pani ke bhitarai jhumain.
kahun macha neer ma halchal
kahun bhari uthain hilvarain
apne ma pairavai badi
chobari chobari taru tvarain.
wo baDhati jaay chhinau chhin
ganvan ke gaanv ujarai,
bahutan manii pasu bvarai
ghar bakhri bane bigarai.
jab baDhati baDhati naddi
ban ke nere laun aai,
pani te dukhi jaran ma
pani ga khoob samai.
basi ghusai laag Daran ma
palii tak ki sudhi linhisi,
jab thauru mila baithai ka
pauDhai ki jhattai kinhisi.
hariyai uthe sab birva
phutin kalangi au patta,
sab gard bahi uppar ki
nikri dehin avbatta.
jhunthi aggasu chhuvai badi
bhari boot dinau din ularain,
aggasu milai badi apui
uppar te khale utarai.
jab kabaun hiye ma svanchai
tab dhanushu tani Dyrvavai,
jab uubi jai tau Dahunkai
au kariya gada dykhavai.
chaugirda khusi bithari gai
chaugirda gunjai kalrav,
barikha ka rupu biloke
bisarai basant ka baibhav.
bari bari ke lapat butani,
nij kiranain surj sametini
garmi te uube panchhi
hansi chaumase ka bhentini.
ambar ma badar aaye
bhurva, adhakabra, kariya,
lilabri, laal, basi sabki
yaksanghai phuti Dehariya.
myaDhuka tar tar tarrane
kyachuvan ki machi chinghatain
jaldhar pyasi taliyan ka
rahi rahi ke pani batain.
gyangtan ke bhaye jabana,
talabuDki poonchh halaisi,
pani Dhig baith bagulva
machhrin ki taak lagaisi.
pi os baDhai jahar ka
sapva rahi rahi phunkarai
bichhi nij Dank tanyanai,
nyaura khi khi uchcharai.
apne myaDhuka bhaiya ka
kachhuva pithi baithavai,
au tanik dyaar ke bhitar
taliya ki sair karavai.
kuchhu mahri kilvalai kinhisi,
kvaili ku ku kukihani
tab sochi bichari sagun ka
boli syama mastani.
papiha priytam ka terisi
gana gauraiya gaisi
morini gagan ka dekhisi,
pakhna puchhari phailaisi.
katnasu bhoru hotai khan
ghar ghar darsan dai aavai,
kauva ka ka kari janai
ka ka sandesu sunavai.
suragutiya baDhiya sur ma
tabla par taal lagavain
paDukha byahna dupachyachDi
sab khubai dhoom machavain.
bulbul chulbul batuvani
buDi bahar ma bagiya,
basi baDhiya barikha barsi
bandhan par baDhi bahiya.
ghaDiyal jvaank au nakva
DhuDhai sab apni ghatain
susuvar seep jhinga sab
kuchhu karain apusi batain.
vahi machhrin keri charauna
machhrin ke pachhe ghumain
kauDi jhakh paniha rahi rahi
pani ke bhitarai jhumain.
kahun macha neer ma halchal
kahun bhari uthain hilvarain
apne ma pairavai badi
chobari chobari taru tvarain.
wo baDhati jaay chhinau chhin
ganvan ke gaanv ujarai,
bahutan manii pasu bvarai
ghar bakhri bane bigarai.
jab baDhati baDhati naddi
ban ke nere laun aai,
pani te dukhi jaran ma
pani ga khoob samai.
basi ghusai laag Daran ma
palii tak ki sudhi linhisi,
jab thauru mila baithai ka
pauDhai ki jhattai kinhisi.
hariyai uthe sab birva
phutin kalangi au patta,
sab gard bahi uppar ki
nikri dehin avbatta.
jhunthi aggasu chhuvai badi
bhari boot dinau din ularain,
aggasu milai badi apui
uppar te khale utarai.
jab kabaun hiye ma svanchai
tab dhanushu tani Dyrvavai,
jab uubi jai tau Dahunkai
au kariya gada dykhavai.
chaugirda khusi bithari gai
chaugirda gunjai kalrav,
barikha ka rupu biloke
bisarai basant ka baibhav.
स्रोत :
पुस्तक : अरघान (पृष्ठ 51)
रचनाकार : सत्यधर शुक्ल
प्रकाशन : पं. वंशीधर शुक्ल स्मारक एवं साहित्य प्रकाशन समिति, मन्यौरा, लखीमपुर खीरी
संस्करण : 2021
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.