हम नहि! अहूँ नहि!
एहि बातक पाछा
व्याकुल अछि
समुच्चा मानव जाति,
कौआ-चील
गाछ-वृक्ष, चुट्टी-पिपरी...
एहि फूल परहक फतिंगा सेहो।
विकराल अछि ई समय
से ठीके!
हमरे-अहाँक लेल नहि
समुच्चा पिरथीक लेल...।
पिरथीक अंतिम हिचकीसँ पहिने
नहि देखबामे आबि रहल अछि,
एखन ओ, कल्याणकारी नीलकंठ
जे उड़ि-उड़ि क'
अबैत छल बैसए लेल
हमरा घरक सोझाँमे
बिजलीक तार बला पोल पर
नहि पहुँचि रहल अछि कान धरि—
नमाजक आमंत्रणमे मुअज्जिनक अजानक टाहि,
महादेव मंदिरक घण्टा आ आरतीक स्वर सेहो।
कू...कू...जतेक बेर कहैत छलियै हम
ततेक बेर हमर कू...कूक प्रत्युत्तरमे
आम गाछक फुनगी परसँ नित्तह
ओ कोइली अपन अवाज मिठाबए लेल
करैत रहैत छली हमरा संगे रेआज
कतए चलि गेली ओ?
केओ नहि देखलखिन!
गाम-घर, शहर
देस-बिदेस
सिकुड़ि गेल अछि सभ
‘आइशोलेट' भ' चुकल छी हम
अपन घरमे, घरक एकटा कोनमे
आ दोसर कोनमे अहाँ
नहि जानि कतेक प्रकाश बर्खक दूरी पर।
धर्म-अधर्म
युद्ध-महायुद्ध
अनु-परमाणु
क्रूज-मिसाइल
वर्ण-जाति
खण्ड-पाखण्ड
ढोंग-चमत्कार
भक्ति-अंधभक्ति
वेद, पुराण, उपनिषद
गीता, रामायण, कुरान...
एत' धरि कि जासूसी उपन्यास पर्यन्त
निसबद अछि
फुटि नहि रहल छनि बकार
नहि सूझि रहल छनि कोनो उपाय
नहि लागि रहल छनि कोनो उक्ति।
चौपेतले रही गेलैक उतरबरिया हन्नाक
पुबरिया कोन महक कोठीक कान्ह पर रक्षातंत्र।
जेना पोखरिक पानिमे
ढेप मारलाक बाद...
डोलए लगैत छैक देहक छाह
तहिना डोलि रहल अछि एखन पिरथी
भोरे-भोर हॉकर फेक जाइत अछि अखबार जेना
बिग देलकैक अछि केओ जुमा क’
सुरुजकेँ कारी समुद्रक बीच।
ई मंगल वा कि चंद्रयात्रा नहि थिक
जकरा नापि लेबै रॉकेटसँ झट द'
ई चीन, अमेरिका, इटली
रूस, फ्रांस आ भारत...थिकि
ई पिरथी थीकि मीत
एतए दुनू पएर मात्र साधन छैक
जकरा एखन गछेर लेने अछि निठुर समय।
समय एखन बटि गेल अछि
कए गोट खेमामे
आ ओ सभ खेमा आपसिमे
क' रहल अछि वार्तालाप
तार्किक वार्तालाप!
ओहि वार्तालापसँ भ' रहल अछि
नव-नव विचारक प्रस्फुटन
जकरा ओ सभ मौलिक कहि
बिदेसी लेबुल लागल लिफाफसँ बाहर क'
पैक क' रहल अछि पॉलोथिन बाला पन्नीमे।
बात जे किछु हो मुदा,
सत्य आ बहुत कठिन वाक्य अछि—
ई समय धकिया रहल अछि हमरा सभकेँ
आ धकियबैत-धकियबैत
द' आओत पाछू, बहुत पाछू
हमरा लोकनि चलि जाएब
आगुसँ पछिला शताब्दी दिस...
साँपक केँचुआ जकाँ।
हमरा डर अछि
ताहिसँ बेसी हिम्मति अछि
ई जे अन्तिम वाक्य जे ओ कहि रहल छथि
से कोनो कवियेटा कहि सकैत छथि—
हम बचा लेबैक पिरथीकेँ अपन कविताक वितानमे
कविताकेँ डर नहि होइत छैक
बहुत निडर अछि!
ईश्वरसँ पैघ अछि कविता।
hum nahi! ahun nahi!
ehi batak pachha
vyakul achhi
samuchcha manav jati,
kaua cheel
gaachh vriksh, chutti pipri. . .
ehi phool parhak phatinga seho.
vikral achhi ii samay
se thike!
hamre ahank lel nahi
samuchcha pirthik lel. . . .
pirthik antim hichakisan pahine
nahi dekhbame aabi rahal achhi,
ekhan o, kalyankari nilkanth
je uDi uDi ka
abait chhal baise lel
hamra gharak sojhanme
bijlik taar bala pol par
nahi pahunchi rahal achhi kaan dhari—
namajak amantranme muajjinak ajanak tahi,
mahadev mandirak ghanta aa artik svar seho.
ku. . . ku. . . jatek ber kahait chhaliyai hum
tatek ber hamar ku. . . kook pratyuttarme
aam gachhak phungi parasan nittah
o koili apan avaj mithabe lel
karait rahait chhali hamra sange reaj
kate chali geli o?
keo nahi dekhalkhin!
gaam ghar, shahr
des bides
sikuDi gel achhi sabh
‘aisholet bha chukal chhi hum
apan gharme, gharak ekta konme
aa dosar konme ahan
nahi jani katek parkash barkhak duri par.
dharm adharm
yuddh mahayuddh
anu parmanu
krooj misail
varn jati
khanD pakhanD
Dhong chamatkar
bhakti andhbhakti
ved, puran, upnishad
gita, ramayan, kuran. . .
et dhari ki jasusi upanyas paryant
nisbad achhi
phuti nahi rahal chhani bakar
nahi sujhi rahal chhani kono upaay
nahi lagi rahal chhani kono ukti.
chaupetle rahi gelaik utarabariya hannak
pubariya kon mahak kothik kaanh par rakshatantr.
jena pokhrik panime
Dhep marlak baad. . .
Dole lagait chhaik dehak chhaah
tahina Doli rahal achhi ekhan pirathi
bhore bhor haukar phek jait achhi akhbar jena
big delkaik achhi keo juma ka’
surujken kari samudrak beech.
ii mangal va ki chandryatra nahi thik
jakra napi lebai rauketasan jhat da
ii cheen, amerika, itli
roos, phraans aa bharat. . . thiki
ii pirathi thiki meet
ete dunu per maatr sadhan chhaik
jakra ekhan gachher lene achhi nithur samay.
samay ekhan bati gel achhi
ke got khemame
aa o sabh khema apasime
ka rahal achhi vartalap
tarkik vartalap!
ohi vartalapasan bha rahal achhi
nav nav vicharak prasphutan
jakra o sabh maulik kahi
bidesi lebul lagal liphaphasan bahar ka
paik ka rahal achhi paulothin bala pannime.
baat je kichhu ho muda,
satya aa bahut kathin vakya achhi—
ii samay dhakiya rahal achhi hamra sabhken
aa dhakiybait dhakiybait
da aaot pachhu, bahut pachhu
hamra lokani chali jayeb
agusan pachhila shatabdi dis. . .
sanpak kenchua jakan.
hamra Dar achhi
tahisan besi himmati achhi
ii je antim vakya je o kahi rahal chhathi
se kono kaviyeta kahi sakait chhathi—
hum bacha lebaik pirthiken apan kavitak vitanme
kavitaken Dar nahi hoit chhaik
bahut niDar achhi!
iishvarasan paigh achhi kavita.
hum nahi! ahun nahi!
ehi batak pachha
vyakul achhi
samuchcha manav jati,
kaua cheel
gaachh vriksh, chutti pipri. . .
ehi phool parhak phatinga seho.
vikral achhi ii samay
se thike!
hamre ahank lel nahi
samuchcha pirthik lel. . . .
pirthik antim hichakisan pahine
nahi dekhbame aabi rahal achhi,
ekhan o, kalyankari nilkanth
je uDi uDi ka
abait chhal baise lel
hamra gharak sojhanme
bijlik taar bala pol par
nahi pahunchi rahal achhi kaan dhari—
namajak amantranme muajjinak ajanak tahi,
mahadev mandirak ghanta aa artik svar seho.
ku. . . ku. . . jatek ber kahait chhaliyai hum
tatek ber hamar ku. . . kook pratyuttarme
aam gachhak phungi parasan nittah
o koili apan avaj mithabe lel
karait rahait chhali hamra sange reaj
kate chali geli o?
keo nahi dekhalkhin!
gaam ghar, shahr
des bides
sikuDi gel achhi sabh
‘aisholet bha chukal chhi hum
apan gharme, gharak ekta konme
aa dosar konme ahan
nahi jani katek parkash barkhak duri par.
dharm adharm
yuddh mahayuddh
anu parmanu
krooj misail
varn jati
khanD pakhanD
Dhong chamatkar
bhakti andhbhakti
ved, puran, upnishad
gita, ramayan, kuran. . .
et dhari ki jasusi upanyas paryant
nisbad achhi
phuti nahi rahal chhani bakar
nahi sujhi rahal chhani kono upaay
nahi lagi rahal chhani kono ukti.
chaupetle rahi gelaik utarabariya hannak
pubariya kon mahak kothik kaanh par rakshatantr.
jena pokhrik panime
Dhep marlak baad. . .
Dole lagait chhaik dehak chhaah
tahina Doli rahal achhi ekhan pirathi
bhore bhor haukar phek jait achhi akhbar jena
big delkaik achhi keo juma ka’
surujken kari samudrak beech.
ii mangal va ki chandryatra nahi thik
jakra napi lebai rauketasan jhat da
ii cheen, amerika, itli
roos, phraans aa bharat. . . thiki
ii pirathi thiki meet
ete dunu per maatr sadhan chhaik
jakra ekhan gachher lene achhi nithur samay.
samay ekhan bati gel achhi
ke got khemame
aa o sabh khema apasime
ka rahal achhi vartalap
tarkik vartalap!
ohi vartalapasan bha rahal achhi
nav nav vicharak prasphutan
jakra o sabh maulik kahi
bidesi lebul lagal liphaphasan bahar ka
paik ka rahal achhi paulothin bala pannime.
baat je kichhu ho muda,
satya aa bahut kathin vakya achhi—
ii samay dhakiya rahal achhi hamra sabhken
aa dhakiybait dhakiybait
da aaot pachhu, bahut pachhu
hamra lokani chali jayeb
agusan pachhila shatabdi dis. . .
sanpak kenchua jakan.
hamra Dar achhi
tahisan besi himmati achhi
ii je antim vakya je o kahi rahal chhathi
se kono kaviyeta kahi sakait chhathi—
hum bacha lebaik pirthiken apan kavitak vitanme
kavitaken Dar nahi hoit chhaik
bahut niDar achhi!
iishvarasan paigh achhi kavita.
स्रोत :
पुस्तक : आब कतेक चुप रहू (मैथिली कविता-संग्रह) (पृष्ठ 76)रचनाकार : दीप नारायण
प्रकाशन : राजकमल प्रकाशन, नई दिल्ली
संस्करण : 2021
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
