हन बादर हन, हम बादर हन।
है बात जगाधिन की, हमका
दुनिया की दसा निहारै बदि,
मघवा पठइनि भुँइ के उप्पर
धरती की बिपति बिदारै बदि।
हम खाले उतर्यन खुसी-खुसी
अग्गासै ते उड़ि-उड़ि देख्यन,
ऊसर-बंजर बन-बिजन-नगर
गाँवन क्वाना-क्वाना लेख्यन।
हम देख्यन—हिंया बड़े छोटेन
का काटि-काटि घरबारु भरैं,
दुखियन के दुखी परान मूसि के
खूनु चूसिकै मौज करैं।
हम देख्यन-भुँइ पर ऊँच-नीच
है चारिउ घाई अनाचार,
बिछि रही बिषमता घर-घर मा
कहुँ मुलुकि रहा है सदाचार।
सिगरी तलियन के फटे प्याट,
सिगरे जीवन के बाँठ सूख,
ना कहूँ हरेरी क्यार नाउँ
सब डूँड़-फूँड है ठाढ़ रूख।
दिनु-राति मसक्कति करि-करि के
दुखिया किसान निज बवैं ख्यात,
जामैं न जमैं तौ पानी बिनु,
सूखा औ पाला करैं घात।
पानी-पानी खरु-फूसु रटै
पानी पानी पानी ग्वहार,
पानी-पानी बिनु जगु तबाह
पानी बिनु ब्याकुल नदी-नार।
जो थ्वारा-बहुतु देइ गिरि जलु
ऊ बड़ा समुन्दरु खैंचि लेइ,
औ अपन रासिबिस्तारु करें।
माँगे ना यक्कौ बूँद देई।
तब हमका भुँइ पर दया लागि
औ सागर पर गुस्सा आई,
बिज्जुर-धनुहा-पाथर लैके
दौरयन ग्यन मूँड़े घहराई।
वहिका ड्यरवाइ हराइ भरेन
पानी, ज्यत्ता कुछु भरि पायन,
प्यासी भुँइ सबु ना छीनि लेइ
यहु सोचि नभै मा मँडरायन।
सब भुँइ का दीब बराबरि जलु
अग्गासै ते उड़ि उड़ि बँटिबा,
देखिब ज्यहिकी ज्यतनी पियास
वतनै जलु दै, पीड़ा हरिबा।
अस सोचि गगन मा बिचरि चल्यन
उछरति-कूदति-उमड़ति-गरजति,
भुँइ की गरमी पर ताल ठोंकि
उतरयन इतिहासु नवा सरजति।
कोऊ ना अपन-बिरान हुँवा
ना नभ मा क्वै साथी-संघी,
क्यहिते अगिली गल्ली पूँछी
बसि बिड़रि चल्यन इंघी-उंघी।
हा! जानि हमैं अनजान पथिक,
सुरजौ झरसावै लगे द्याँह,
डगरोही-पवन मिले तबहें
हम पकरयन उनहें केरि बाँह।
भुँइ ते अकास लौं वहिं लम्बे
उनका सब दिसि मसहूर नाउँ,
मुल आइ सिंधु पर डगर भूल्य
भूले सबु अपना ठाँउँ गाउँ।
उइ बोले 'हमहुँक लिहे चलौ
हम साथु जिंदगी भर द्याबा,
तुम धरती का जलदानु दिह्यौ
कुछु थ्वारा पुन्नि हमौं ल्याबा।'
हम कह्मन—'भाग्य की बड़ी बात
तुमहू दानी, हमहू दानी,
संजोगु भिरा खूबै, दूनौ की
द्याखैं राह बिकल प्रानी।'
हम आगे ते उनका खैंची
पाछे ते धक्का वहिव देइँ,
बहि गंधरपन के परबाबा
'सन् सन्' बाँसुरी बजाइ लेइँ।
तब बिजुरी बहिनी थिरक उठै
हम तबला की धुनि टहँकारी
हमरे सिगरा परिवार संघ
उनकिउ सैना अति ही भारी।
आगे पहाड़ ते टकरायन
अक्काचित्ती जलु ढ्यार गिरा,
मुल झट्ट संभरि दुष्टन बदि कै
लइ लिह्यन संघ थोरे पथरा।
फिरि बढ़ेन जगत का जलु बाँटति
सब दुनिया देखि-देखि फूलइ।
क्वै आल्हा रामाइन गावै
क्वै पैंगइ भरि भरि के झूलइ।
क्वै नाचि उठा दै थिरकैया
क्वै राग-मल्हार सिहाइ उठै,
क्वै ‘कारे मेधा पानी द्यउ'
कहि आँगन मा अठिलाइ उठै।
म्वरवा नाचे पखना पसारि
झिल्ली सत्तैसा झनकारैं,
भुँइ ते ताजे-ताजे निकसे
पियरे म्यढुका रौ गुंजारैं।
धनुहा द्यखाइ के गरजि-तरजि
सुरजन का अपने बस कीन्हेंन,
जो समुहें आइ बने रोड़ा
पाथर की मारु उन्हैं दीन्हेंन।
फिरि हम नभ ते पानी बरस्यन,
झर-झर-झर-झर, धर-धर-धर-धर,
तब धरती ते आवाज उठी
हर हर संकर, संकर हर हर।
गरमी के निकसे प्रान, भजी
रबि ते माँगै के हेतु सरन,
पथु गाँसि कहेन, ना हिंया सुर्ज
हम बादर हन, हम बादर हन।
सूखी खेती हरियाइ उठी
तरु द्याँह धोइ लहराइ उठे,
हरषाइ उठे सब जीव-जन्तु
पंछी सुख ते ब्यल्हराइ उठे।
तलियन के जुरे कर्याज सबै
धारै बहि-बहि हहराइ चलीं,
छाती किसान की गरगजु भइ
नद्दी सब बाँध त्वराइ चलीं।
क्वै तारीफन के पुल बाँधिसि
कोई हम ते उपदेसु लिहिसि
क्वै बिरहिनि हमका दूत मानि
निज प्रेमी का संदेसु दिहिसि।
क्वैली कूकी 'को है, को है?'
क्वै ब्वाला ई आये पाहुन
तब हम खुदहे बोलि उठयन
हम बादर हन, हम बादर हन।
han badar han, hum badar han.
hai baat jagadhin ki, hamka
duniya ki dasa niharai badi,
maghva pathaini bhuni ke uppar
dharti ki bipti bidarai badi.
hum khale utaryan khusi khusi
aggasai te uDi uDi dekhyan,
uusar banjar ban bijan nagar
ganvan kvana kvana lekhyan.
hum dekhyan—hinya baDe chhoten
ka kati kati gharbaru bharain,
dukhiyan ke dukhi paran musi ke
khunu chusikai mauj karain.
hum dekhyan bhuni par uunch neech
hai chariu ghai anachar,
bichhi rahi bishamta ghar ghar ma
kahun muluki raha hai sadachar.
sigri taliyan ke phate pyaat,
sigre jivan ke baanth sookh,
na kahun hareri kyaar naun
sab DoonD phoonD hai thaaDh rookh.
dinu rati masakkati kari kari ke
dukhiya kisan nij bavain khyaat,
jamain na jamain tau pani binu,
sukha au pala karain ghaat.
pani pani kharu phusu ratai
pani pani pani gvhaar,
pani pani binu jagu tabah
pani binu byakul nadi naar.
jo thvara bahutu dei giri jalu
uu baDa samundaru khainchi lei,
au apan rasibistaru karen.
mange na yakkau boond dei.
tab hamka bhuni par daya lagi
au sagar par gussa aai,
bijjur dhanuha pathar laike
dauryan gyan munDe ghahrai.
vahika Dyrvai harai bharen
pani, jyatta kuchhu bhari payan,
pyasi bhuni sabu na chhini lei
yahu sochi nabhai ma manDrayan.
sab bhuni ka deeb barabari jalu
aggasai te uDi uDi bantiba,
dekhib jyahiki jyatni piyas
vatanai jalu dai, piDa hariba.
as sochi gagan ma bichari chalyan
uchharati kudati umaDati garajati,
bhuni ki garmi par taal thonki
utaryan itihasu nava sarajati.
kou na apan biran hunva
na nabh ma kvai sathi sanghi,
kyahite agili galli punchhi
basi biDari chalyan inghi unghi.
ha! jani hamain anjan pathik,
surjau jharsavai lage dyaanh,
Dagrohi pavan mile tabhen
hum pakaryan unhen keri baanh.
bhuni te akas laun vahin lambe
unka sab disi mashur naun,
mul aai sindhu par Dagar bhulya
bhule sabu apna thanun gaun.
ui bole hamahunk lihe chalau
hum sathu jindgi bhar dyaba,
tum dharti ka jaldanu dihyau
kuchhu thvara punni hamaun lyaba.
hum kahman—bhagya ki baDi baat
tumhu dani, hamhu dani,
sanjogu bhira khubai, dunau ki
dyakhain raah bikal prani.
hum aage te unka khainchi
pachhe te dhakka vahiv dein,
bahi gandharpan ke parbaba
san san bansuri bajai lein.
tab bijuri bahini thirak uthai
hum tabla ki dhuni tahnkari
hamre sigra parivar sangh
unakiu saina ati hi bhari.
aage pahaD te takrayan
akkachitti jalu Dhyaar gira,
mul jhatt sambhari dushtan badi kai
lai lihyan sangh thore pathra.
phiri baDhen jagat ka jalu bantati
sab duniya dekhi dekhi phulai.
kvai aalha ramain gavai
kvai paingai bhari bhari ke jhulai.
kvai nachi utha dai thirakaiya
kvai raag malhar sihai uthai,
kvai ‘kare medha pani dyau
kahi angan ma athilai uthai.
mvarva nache pakhna pasari
jhilli sattaisa jhankarain,
bhuni te taje taje nikse
piyre myaDhuka rau gunjarain.
dhanuha dykhai ke garaji taraji
surjan ka apne bas kinhenn,
jo samuhen aai bane roDa
pathar ki maru unhain dinhenn.
phiri hum nabh te pani barasyan,
jhar jhar jhar jhar, dhar dhar dhar dhar,
tab dharti te avaj uthi
har har sankar, sankar har har.
garmi ke nikse praan, bhaji
rabi te mangai ke hetu saran,
pathu gansi kahen, na hinya surj
hum badar han, hum badar han.
sukhi kheti hariyai uthi
taru dyaanh dhoi lahrai uthe,
harshai uthe sab jeev jantu
panchhi sukh te byalhrai uthe.
taliyan ke jure karyaj sabai
dharai bahi bahi hahrai chalin,
chhati kisan ki garagaju bhai
naddi sab baandh tvrai chalin.
kvai tariphan ke pul bandhisi
koi hum te updesu lihisi
kvai birahini hamka doot mani
nij premi ka sandesu dihisi.
kvaili kuki ko hai, ko hai?
kvai bvala ii aaye pahun
tab hum khudhe boli uthyan
hum badar han, hum badar han.
han badar han, hum badar han.
hai baat jagadhin ki, hamka
duniya ki dasa niharai badi,
maghva pathaini bhuni ke uppar
dharti ki bipti bidarai badi.
hum khale utaryan khusi khusi
aggasai te uDi uDi dekhyan,
uusar banjar ban bijan nagar
ganvan kvana kvana lekhyan.
hum dekhyan—hinya baDe chhoten
ka kati kati gharbaru bharain,
dukhiyan ke dukhi paran musi ke
khunu chusikai mauj karain.
hum dekhyan bhuni par uunch neech
hai chariu ghai anachar,
bichhi rahi bishamta ghar ghar ma
kahun muluki raha hai sadachar.
sigri taliyan ke phate pyaat,
sigre jivan ke baanth sookh,
na kahun hareri kyaar naun
sab DoonD phoonD hai thaaDh rookh.
dinu rati masakkati kari kari ke
dukhiya kisan nij bavain khyaat,
jamain na jamain tau pani binu,
sukha au pala karain ghaat.
pani pani kharu phusu ratai
pani pani pani gvhaar,
pani pani binu jagu tabah
pani binu byakul nadi naar.
jo thvara bahutu dei giri jalu
uu baDa samundaru khainchi lei,
au apan rasibistaru karen.
mange na yakkau boond dei.
tab hamka bhuni par daya lagi
au sagar par gussa aai,
bijjur dhanuha pathar laike
dauryan gyan munDe ghahrai.
vahika Dyrvai harai bharen
pani, jyatta kuchhu bhari payan,
pyasi bhuni sabu na chhini lei
yahu sochi nabhai ma manDrayan.
sab bhuni ka deeb barabari jalu
aggasai te uDi uDi bantiba,
dekhib jyahiki jyatni piyas
vatanai jalu dai, piDa hariba.
as sochi gagan ma bichari chalyan
uchharati kudati umaDati garajati,
bhuni ki garmi par taal thonki
utaryan itihasu nava sarajati.
kou na apan biran hunva
na nabh ma kvai sathi sanghi,
kyahite agili galli punchhi
basi biDari chalyan inghi unghi.
ha! jani hamain anjan pathik,
surjau jharsavai lage dyaanh,
Dagrohi pavan mile tabhen
hum pakaryan unhen keri baanh.
bhuni te akas laun vahin lambe
unka sab disi mashur naun,
mul aai sindhu par Dagar bhulya
bhule sabu apna thanun gaun.
ui bole hamahunk lihe chalau
hum sathu jindgi bhar dyaba,
tum dharti ka jaldanu dihyau
kuchhu thvara punni hamaun lyaba.
hum kahman—bhagya ki baDi baat
tumhu dani, hamhu dani,
sanjogu bhira khubai, dunau ki
dyakhain raah bikal prani.
hum aage te unka khainchi
pachhe te dhakka vahiv dein,
bahi gandharpan ke parbaba
san san bansuri bajai lein.
tab bijuri bahini thirak uthai
hum tabla ki dhuni tahnkari
hamre sigra parivar sangh
unakiu saina ati hi bhari.
aage pahaD te takrayan
akkachitti jalu Dhyaar gira,
mul jhatt sambhari dushtan badi kai
lai lihyan sangh thore pathra.
phiri baDhen jagat ka jalu bantati
sab duniya dekhi dekhi phulai.
kvai aalha ramain gavai
kvai paingai bhari bhari ke jhulai.
kvai nachi utha dai thirakaiya
kvai raag malhar sihai uthai,
kvai ‘kare medha pani dyau
kahi angan ma athilai uthai.
mvarva nache pakhna pasari
jhilli sattaisa jhankarain,
bhuni te taje taje nikse
piyre myaDhuka rau gunjarain.
dhanuha dykhai ke garaji taraji
surjan ka apne bas kinhenn,
jo samuhen aai bane roDa
pathar ki maru unhain dinhenn.
phiri hum nabh te pani barasyan,
jhar jhar jhar jhar, dhar dhar dhar dhar,
tab dharti te avaj uthi
har har sankar, sankar har har.
garmi ke nikse praan, bhaji
rabi te mangai ke hetu saran,
pathu gansi kahen, na hinya surj
hum badar han, hum badar han.
sukhi kheti hariyai uthi
taru dyaanh dhoi lahrai uthe,
harshai uthe sab jeev jantu
panchhi sukh te byalhrai uthe.
taliyan ke jure karyaj sabai
dharai bahi bahi hahrai chalin,
chhati kisan ki garagaju bhai
naddi sab baandh tvrai chalin.
kvai tariphan ke pul bandhisi
koi hum te updesu lihisi
kvai birahini hamka doot mani
nij premi ka sandesu dihisi.
kvaili kuki ko hai, ko hai?
kvai bvala ii aaye pahun
tab hum khudhe boli uthyan
hum badar han, hum badar han.
स्रोत :
पुस्तक : अरघान (पृष्ठ 55)
रचनाकार : सत्यधर शुक्ल
प्रकाशन : पं. वंशीधर शुक्ल स्मारक एवं साहित्य प्रकाशन समिति, मन्यौरा, लखीमपुर खीरी
संस्करण : 2021
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.