रोजे-रोज जुटेलन स—
स्टेशन पर
बिहारी मजदूर,
झुंड के झुंड;
जवना के हाँकेला
एगो चरवाहा,
जइसे कि माल-गोरू होखन स!
डिब्बा में कोंचाइल,
बोरा अस लदा के
छल्ली लागल,
भा छत पर पटाइल;
'शहीद', 'जनसेवा', 'साबरमती’
धकधकात रेल
हो जाला 'पवन'।
अपनन से दूर,
फाँकत सपनन के धूर
पहुँच जाला—
पंजाब, दिल्ली, गुजरात,
मुंबई।
जांगर ठेठावत,
रात-दिन एक करत,
जीयत-मरत
अंगुरी पर गिनेलन स
दिन हफ्ता-महीना-साल।
आवे लागेला इआद—
आपन देश,
जाने कइसे दो
देशे में
मिलल बा परदेस।
पाई-पाई जोड़त,
अपना भाग के कोड़त,
किनेलन स
माई खातिर चादर,
मेहरी खातिर लूगा,
बहिनी खातिर फराक,
आ बाबू खातिर छाता।
बड़ा जतन से
जोगा के राखेलन स
चोरपाकिट में
रेहन धइल—
खेत छोड़ावे खातिर—
रोपया।
डिब्बा से छत ले
बहरी-भीतरी
लदाइल- कोंचाइल
बिहारी मजदूरन से पाटल
एक्सप्रेस
सीटी मारत
धर लेवेले रफ्तार।
जवना में तरह-तरह के
बेमारी के जिवाणु
अपना देह में भरले,
चादर-लूगा-फराक-छाता
करेज से सटले—
बड़ा कठोर साँसत में
जागत-ऊँघात-सपनात
ठेलात-धकियावल जात—
लतवँसल जात
सोनहुला बिहान के ललसे
लवटेलन स बिहारी मजदूर।
जब आवेला
यू. पी.-बिहार के सीवान—
सिहरा देवेला—
पुरवइया बेयार,
सोहर के बोलावे लागेला—
आकाश!
जब कवनो स्टेशन पर
रूकेले एक्सप्रेस,
दउरेलन से कुक्कुर,
करिया-करिया कुक्कुर;
संगे लेले
खाकी रंग का—
कुक्कुरन के जमात।
जवन दाँते-नोहे
नोचे लागेले-स
बिहारी मजदूरन के देह
आ मोटरी।
हबके लागेलन स करेज।
दाँत से खिंच लेवेलन स
माई के चादर,
मेहरी के फराक।
नोहे नोचे लागेलन स
बाबू के छाता।
करेज से काढ़ लेवेलन स
ओकरा खून के कमाई।
नोंचइला चोंथइला के
दुख में
रहेला डूबत-उतरात,
तले मिल जालन
ठग मामा कि ठग मउसा
हीत-नात के
ढोंग रचनिहार
जे परेम से खियावेलन बिसकुट,
पियावेलन जहर मिलावल चाह।
चोरपाकिट से कटा जाला—
ओकरा जाँगर के कमाई,
जोड़ल पाई-पाई।
गाँव के स्टेशन पर
रूकेला एक्सप्रेस
जहँवा उतार दियाला,
लस्त-पस्त हालत में
बिहारी मजदूर,
ना त
ओकर सँड़ाध मारत,
बजबजात लाश।
roje roj jutelan sa—
steshan par
bihari majdur,
jhunD ke jhunD;
javna ke hankela
ego charvaha,
jaise ki maal goru hokhan sa!
Dibba mein konchail,
bora as lada ke
chhalli lagal,
bha chhat par patail;
shahid, janseva, sabaramti’
dhakadhkat rel
ho jala pavan.
apnan se door,
phankat sapnan ke dhoor
pahunch jala—
panjab, dilli, gujrat,
mumbii.
jangar thethavat,
raat din ek karat,
jiyat marat
anguri par ginelan sa
din haphta mahina saal.
aave lagela iaad—
aapan desh,
jane kaise do
deshe men
milal ba pardes.
pai pai joDat,
apna bhaag ke koDat,
kinelan sa
mai khatir chadar,
mehari khatir luga,
bahini khatir pharak,
aa babu khatir chhata.
baDa jatan se
joga ke rakhelan sa
chorpakit men
rehan dhail—
khet chhoDave khatir—
ropya.
Dibba se chhat le
bahri bhitari
ladail konchail
bihari majduran se patal
eksapres
siti marat
dhar levele raphtar.
javna mein tarah tarah ke
bemari ke jivanu
apna deh mein bharle,
chadar luga pharak chhata
karej se satle—
baDa kathor sansat men
jagat uunghat sapnat
thelat dhakiyaval jaat—
latavnsal jaat
sonahula bihan ke lalse
lavtelan sa bihari majdur.
jab avela
yu. pi. bihar ke sivan—
sihra devela—
puraviya beyar,
sohar ke bolave lagela—
akash!
jab kavno steshan par
rukele eksapres,
daurelan se kukkur,
kariya kariya kukkur;
sange lele
khaki rang ka—
kukkuran ke jamat.
javan dante nohe
noche lagele sa
bihari majduran ke deh
aa motari.
habke lagelan sa karej.
daant se khinch levelan sa
mai ke chadar,
mehari ke pharak.
nohe noche lagelan sa
babu ke chhata.
karej se kaaDh levelan sa
okra khoon ke kamai.
nonchaila chonthaila ke
dukh men
rahela Dubat utraat,
tale mil jalan
thag mama ki thag mausa
heet naat ke
Dhong rachanihar
je parem se khiyavelan biskut,
piyavelan jahar milaval chaah.
chorpakit se kata jala—
okra jangar ke kamai,
joDal pai pai.
gaanv ke steshan par
rukela eksapres
jahnva utaar diyala,
last past haalat men
bihari majdur,
na ta
okar sanDadh marat,
bajabjat laash.
roje roj jutelan sa—
steshan par
bihari majdur,
jhunD ke jhunD;
javna ke hankela
ego charvaha,
jaise ki maal goru hokhan sa!
Dibba mein konchail,
bora as lada ke
chhalli lagal,
bha chhat par patail;
shahid, janseva, sabaramti’
dhakadhkat rel
ho jala pavan.
apnan se door,
phankat sapnan ke dhoor
pahunch jala—
panjab, dilli, gujrat,
mumbii.
jangar thethavat,
raat din ek karat,
jiyat marat
anguri par ginelan sa
din haphta mahina saal.
aave lagela iaad—
aapan desh,
jane kaise do
deshe men
milal ba pardes.
pai pai joDat,
apna bhaag ke koDat,
kinelan sa
mai khatir chadar,
mehari khatir luga,
bahini khatir pharak,
aa babu khatir chhata.
baDa jatan se
joga ke rakhelan sa
chorpakit men
rehan dhail—
khet chhoDave khatir—
ropya.
Dibba se chhat le
bahri bhitari
ladail konchail
bihari majduran se patal
eksapres
siti marat
dhar levele raphtar.
javna mein tarah tarah ke
bemari ke jivanu
apna deh mein bharle,
chadar luga pharak chhata
karej se satle—
baDa kathor sansat men
jagat uunghat sapnat
thelat dhakiyaval jaat—
latavnsal jaat
sonahula bihan ke lalse
lavtelan sa bihari majdur.
jab avela
yu. pi. bihar ke sivan—
sihra devela—
puraviya beyar,
sohar ke bolave lagela—
akash!
jab kavno steshan par
rukele eksapres,
daurelan se kukkur,
kariya kariya kukkur;
sange lele
khaki rang ka—
kukkuran ke jamat.
javan dante nohe
noche lagele sa
bihari majduran ke deh
aa motari.
habke lagelan sa karej.
daant se khinch levelan sa
mai ke chadar,
mehari ke pharak.
nohe noche lagelan sa
babu ke chhata.
karej se kaaDh levelan sa
okra khoon ke kamai.
nonchaila chonthaila ke
dukh men
rahela Dubat utraat,
tale mil jalan
thag mama ki thag mausa
heet naat ke
Dhong rachanihar
je parem se khiyavelan biskut,
piyavelan jahar milaval chaah.
chorpakit se kata jala—
okra jangar ke kamai,
joDal pai pai.
gaanv ke steshan par
rukela eksapres
jahnva utaar diyala,
last past haalat men
bihari majdur,
na ta
okar sanDadh marat,
bajabjat laash.
स्रोत :
पुस्तक : खरकत जमीन बजरत आसमान (पृष्ठ 64)रचनाकार : ब्रजभूषण मिश्र
प्रकाशन : वनांचल प्रकाशन, तेनुघाट (बोकारो)
संस्करण : 2015
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.
