प्रकृति यहाँ एकांत बैठि निज रूप सँवारति।
पल पल पलटति भेस, छनकि छवि छिन छिन धारति॥
विमल-अंबु-सर-मुकुरन महँ मुख-बिब निहारति।
अपनी छबि पै मोहि आपही तन-मन वारति॥1॥
सजति, सजावति, सरसति, हरसति, दरसति प्यारी।
बहुरि सराहति भाग पाय सुठि चित्तरसारी॥
बिहरति विविध-विलास-भरो जोबन के मद सनि।
ललकति, किलकति, पुलकति, निरखति, थिरकति बनि ठनि॥2॥
मधुर मंजु छबि पंज छटा छिरकति वन-कु'जन।
चितवति, रिझर्वात, हँसति, उसति, मुसुक्याति, हरति मन॥
यहँ सुरूप सिंगार-रूप धरि धरि बहु भाँतिन।
सर, सरिता, गिरि, सिखर, गगन, गह्वर, तरुवर, तृन॥3॥
पूरन करिबे काज कामना अपने मन की।
किंकरता करि रह्यो प्रकृति-पंकज-चरनन की।
चहुँ दिसि हिम-गिरि-सिखर, हीर-मनि मौलि-अवलि मनु।
स्रवत सरित सित-धार, द्रवत सोइ चंद्रहार जनु॥4॥
फल-फूलन-छबि छटा छईं जो बन-उपवन को।
उदित भई मनु अवनि-उदर सों निधि रतनन की॥
तुहिन-सिखर, सरिता, सर, विपिनन की मिलि सो छबि।
छईं मंडलाकार रही चारहुँ दिसि यो फबि॥5॥
मानहु मनिमय मौलि-माल-आकृति अलबेली।
बाँधी विधि अनमोल गोल भारत सिर सेली॥
अद्धचंद्र सम सिखर-सैनि कहुँ यों छबि छाई।
मानहुँ चंदन-धौरि, गौरि-गुरु, खौरि लगाई॥6॥
पुनि तिन सैनिन बीच वितस्ता-रेख जु राजति।
वैष्णव श्री अरु शिव-त्रिशूल की आभा भ्राजति॥
हिम सैनिन सों घिरचौ अद्रि-मंडल यह रूरो।
सोहत द्रोणाकार सृष्टि - सुखमा - सुख पूरों॥7॥
बहु विधि दृश्य-अदृश्य कला-कौशल सों छायो।
रक्षन निधि नैसग मनहुँ विधि दुर्ग बनायौ॥
अथवा विमल बटोर विश्व की निखिल निकाई।
गुप्त राखिबे काज सुदृढ़ संदूक बनाई॥8॥
कै यह जादू भरी विश्व-बाजीगर थैली।
खेलत में खलि परी शैल के सिर पै फैली॥
खिली प्रकृति-पटरानी के महलन फुलवारी
खुली धरी कै भरी तासु सिंगार पिटारी॥9॥
कै यह विकसित ब्रह्म बाटिका की कोउ क्यारी।
योगिराज ने यहाँ योग बल ऐंचि उतारी॥
किधौं चढायौ धाता ने भारत के मस्तक।
माया-मालिनि-रच्यो चारु कुसुमन को गुच्छक॥10॥
काम-धैनु कै रवि-हय की खुर-छाप सलौनी।
कै बसुधा पै सुधाधार ब्रह्मदेव-द्रौनी॥
परमपुरुष की पटरानी माया को स्यंदन।
मंडप छत्र उतारि थप्यौ, उतरौ कै नंदन॥11॥
कै जब लै सिव चले दक्ष तनया के अंगन।
गिरि-शृंगन गिरि खिल्यौ प्रिया के कर को कंगन॥
विष्णु नाभितें उग्यौ सुन्यौं जो कमल सहसदल।
कै यह सोई सुभग स्वयंभू को सुजन्म थल॥12॥
सुरपुर अरु सुरकानन की सुठि सुंदरताई।
त्रिभुवन-मोहन-करनि, कविन बहु बरनि सुहाई॥13॥
सो सब कानन सुनी, किंतु नंनन नहि देखो।
जहें तहें पोथिन पट्टी, पै स् परतच्छ न पेखी॥
सो, कवियन जो कही, कलित सुरलोक-निकाई।
याही कौं अवलोकि एक कल्पना बनाई॥14॥
सुरपुर अरु कश्मीर दोउन में को है सुंदर?
को सोभा को भौन, रूप को कौन समुदर?
काको उपमा उचित देन दोउन में काकी?
याकौं सुरपुर की, अथवा सुरपुर कौं याकी?॥15॥
याको उपमा याही की मोहि देत सुहावै।
या सम दूजौ ठौर सष्टि में दृष्टि न आवै॥
यही स्वर्ग सुरलोक यही सुर-कानन सुंदर।
यहि अमरन को ओक, यहीं कहूँ बसत पुरंदर॥16॥
prkriti yahan ekaant baithi nij roop sanvarati.
pal pal palatati bhes, chhanaki chhavi chhin chhin dharati॥
vimal ambu sar mukuran mahan mukh bib niharati.
apni chhabi pai mohi aaphi tan man varati॥1॥
sajati, sajavati, sarasati, harasati, darasati pyari.
bahuri sarahati bhaag paay suthi chittarsari॥
biharati vividh vilas bharo joban ke mad sani.
lalakati, kilakati, pulakati, nirakhati, thirakati bani thani॥2॥
madhur manju chhabi panj chhata chhirakati van kujan.
chitavati, rijharvat, hansati, usati, musukyati, harati man॥
yahan surup singar roop dhari dhari bahu bhantin.
sar, sarita, giri, sikhar, gagan, gahvar, taruvar, trin॥3॥
puran karibe kaaj kamna apne man ki.
kinkarta kari rahyo prkriti pankaj charnan ki.
chahun disi him giri sikhar, heer mani mauli avli manu.
srvat sarit sit dhaar, drvat soi chandrhar janu॥4॥
phal phulan chhabi chhata chhain jo ban upvan ko.
udit bhai manu avni udar son nidhi ratnan kee॥
tuhin sikhar, sarita, sar, vipinan ki mili so chhabi.
chhain manDlakar rahi charahun disi yo phabi॥5॥
manahu manimay mauli maal akriti albeli.
bandhi vidhi anmol gol bharat sir seli॥
addhchandr sam sikhar saini kahun yon chhabi chhai.
manahun chandan dhauri, gauri guru, khauri lagai॥6॥
puni tin sainin beech vitasta rekh ju rajati.
vaishnav shree aru shiv trishul ki aabha bhrajati॥
him sainin son ghirchau adri manDal ye ruro.
sohat dronakar srishti sukhma sukh puron॥7॥
bahu vidhi drishya adrishya kala kaushal son chhayo.
rakshan nidhi naisag manhun vidhi durg banayau॥
athva vimal bator vishv ki nikhil nikai.
gupt rakhibe kaaj sudriDh sanduk banai॥8॥
kai ye jadu bhari vishv bajigar thaili.
khelat mein khali pari shail ke sir pai phaili॥
khili prkriti patrani ke mahlan phulvari
khuli dhari kai bhari tasu singar pitari॥9॥
kai ye viksit brahm batika ki kou kyari.
yogiraj ne yahan yog bal ainchi utari॥
kidhaun chaDhayau dhata ne bharat ke mastak.
maya malini rachyo charu kusuman ko guchchhak॥10॥
kaam dhainu kai ravi hay ki khur chhaap salauni.
kai basudha pai sudhadhar brahmdev drauni॥
parampurush ki patrani maya ko syandan.
manDap chhatr utari thapyau, utrau kai nandan॥11॥
kai jab lai siv chale daksh tanaya ke angan.
giri shringan giri khilyau priya ke kar ko kangan॥
vishnu nabhiten ugyau sunyaun jo kamal sahasdal.
kai ye soi subhag svyambhu ko sujanm thal॥12॥
surpur aru surkanan ki suthi sundartai.
tribhuvan mohan karani, kavin bahu barni suhai॥13॥
so sab kanan suni, kintu nannan nahi dekho.
jahen tahen pothin patti, pai a partachchh na pekhi॥
so, kaviyan jo kahi, kalit surlok nikai.
yahi kaun avloki ek kalpana banai॥14॥
surpur aru kashmir doun mein ko hai sundar?
ko sobha ko bhaun, roop ko kaun samudar?
kako upma uchit den doun mein kaki?
yakaun surpur ki, athva surpur kaun yaki?॥15॥
yako upma yahi ki mohi det suhavai.
ya sam dujau thaur sashti mein drishti na avai॥
yahi svarg surlok yahi sur kanan sundar.
yahi amran ko ok, yahin kahun basat purandar॥16॥
prkriti yahan ekaant baithi nij roop sanvarati.
pal pal palatati bhes, chhanaki chhavi chhin chhin dharati॥
vimal ambu sar mukuran mahan mukh bib niharati.
apni chhabi pai mohi aaphi tan man varati॥1॥
sajati, sajavati, sarasati, harasati, darasati pyari.
bahuri sarahati bhaag paay suthi chittarsari॥
biharati vividh vilas bharo joban ke mad sani.
lalakati, kilakati, pulakati, nirakhati, thirakati bani thani॥2॥
madhur manju chhabi panj chhata chhirakati van kujan.
chitavati, rijharvat, hansati, usati, musukyati, harati man॥
yahan surup singar roop dhari dhari bahu bhantin.
sar, sarita, giri, sikhar, gagan, gahvar, taruvar, trin॥3॥
puran karibe kaaj kamna apne man ki.
kinkarta kari rahyo prkriti pankaj charnan ki.
chahun disi him giri sikhar, heer mani mauli avli manu.
srvat sarit sit dhaar, drvat soi chandrhar janu॥4॥
phal phulan chhabi chhata chhain jo ban upvan ko.
udit bhai manu avni udar son nidhi ratnan kee॥
tuhin sikhar, sarita, sar, vipinan ki mili so chhabi.
chhain manDlakar rahi charahun disi yo phabi॥5॥
manahu manimay mauli maal akriti albeli.
bandhi vidhi anmol gol bharat sir seli॥
addhchandr sam sikhar saini kahun yon chhabi chhai.
manahun chandan dhauri, gauri guru, khauri lagai॥6॥
puni tin sainin beech vitasta rekh ju rajati.
vaishnav shree aru shiv trishul ki aabha bhrajati॥
him sainin son ghirchau adri manDal ye ruro.
sohat dronakar srishti sukhma sukh puron॥7॥
bahu vidhi drishya adrishya kala kaushal son chhayo.
rakshan nidhi naisag manhun vidhi durg banayau॥
athva vimal bator vishv ki nikhil nikai.
gupt rakhibe kaaj sudriDh sanduk banai॥8॥
kai ye jadu bhari vishv bajigar thaili.
khelat mein khali pari shail ke sir pai phaili॥
khili prkriti patrani ke mahlan phulvari
khuli dhari kai bhari tasu singar pitari॥9॥
kai ye viksit brahm batika ki kou kyari.
yogiraj ne yahan yog bal ainchi utari॥
kidhaun chaDhayau dhata ne bharat ke mastak.
maya malini rachyo charu kusuman ko guchchhak॥10॥
kaam dhainu kai ravi hay ki khur chhaap salauni.
kai basudha pai sudhadhar brahmdev drauni॥
parampurush ki patrani maya ko syandan.
manDap chhatr utari thapyau, utrau kai nandan॥11॥
kai jab lai siv chale daksh tanaya ke angan.
giri shringan giri khilyau priya ke kar ko kangan॥
vishnu nabhiten ugyau sunyaun jo kamal sahasdal.
kai ye soi subhag svyambhu ko sujanm thal॥12॥
surpur aru surkanan ki suthi sundartai.
tribhuvan mohan karani, kavin bahu barni suhai॥13॥
so sab kanan suni, kintu nannan nahi dekho.
jahen tahen pothin patti, pai a partachchh na pekhi॥
so, kaviyan jo kahi, kalit surlok nikai.
yahi kaun avloki ek kalpana banai॥14॥
surpur aru kashmir doun mein ko hai sundar?
ko sobha ko bhaun, roop ko kaun samudar?
kako upma uchit den doun mein kaki?
yakaun surpur ki, athva surpur kaun yaki?॥15॥
yako upma yahi ki mohi det suhavai.
ya sam dujau thaur sashti mein drishti na avai॥
yahi svarg surlok yahi sur kanan sundar.
yahi amran ko ok, yahin kahun basat purandar॥16॥
स्रोत :
रचनाकार : श्रीधर पाठक
प्रकाशन : हिन्दवी के लिए पल्लव द्वारा चयनित
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.