खेतों में फैला दृग श्यामल
शस्य भरा जन जीवन आँचल,
गंगा यमुना में शुचि श्रम जल
शील मूर्ति,
सुख दुख उदासिनी!
स्वप्र मौन, प्रभु पद नत चितवन,
ओंठों पर हँसते दुख के क्षण,
संयम तप का धरती सा मन,
स्वर्ग कला,
भू पथ प्रवासिनी!
तीस कोटि सुत, अर्ध नग्न तन,
अन्न वस्त्र पीड़ित, अनपढ़ जन,
झाड़ फैंस खर के घर आँगन,
प्रणत शीश
तरुतल निवासिनी!
विश्व प्रगति से निपट अपरिचित,
अर्ध सभ्य, जीवन रुचि संस्कृत,
रूढ़ि रीतियों से गति कुंठित,
राहु ग्रसित
शरदिंदु हासिनी!
सदियों का खंडहर, निष्क्रिय मन,
लक्ष्य हीन, वर्जर जन जीवन,
कैसे हो भू रचना नूतन,—
ज्ञान मूढ़
गीता प्रकाशिनी!
पंचशील रत, विश्व शांति व्रत,—
युग युग से गृह आँगन श्रीहत,
कब होंगे जन उद्यत जाग्रत?—
सोच मग्न
जीवन विकासनिनी!
उसे चाहिए लौह संगठन
सुंदर तन, श्रद्धा दीपित मन,
भू जीवन प्रति अथक समर्पण,
लोक कलामयि,
रस विलासिनी!
kheton mein phaila drig shyamal
shasya bhara jan jivan anchal,
ganga yamuna mein shuchi shram jal
sheel murti,
sukh dukh udasini!
svapr maun, prabhu pad nat chitvan,
othon par hanste dukh ke kshan,
sanyam tap ka dharti sa man,
svarg kala,
bhu path prvasini!
tees koti sut, ardh nagn tan,
ann vastra piDit, anpaDh jan,
jhaaD phains khar ke ghar angan,
prnat sheesh
tarutal nivasini!
vishv pragti se nipat aprichit,
ardh sabhya, jivan ruchi sanskrit,
ruDhi ritiyon se gati kunthit,
rahu grsit shardindu hasini!
sadiyon ka khanDhar, nishkriy man,
lakshya heen, varjar jan jivan,
kaise ho bhu rachna nutam,
gyaan mooDh
gita prkashini!
panchshil rat, vishv shanti vart,
yug yug se grih angan shrihat,
kab honge jan udyat jagrat?
soch magn
jivan vikasanini!
use chahiye lauh sangthan
sundar tan, shraddha dipit man,
bhu jivan prati athak samarpan,
lok kalamayi,
ras vilasini!
kheton mein phaila drig shyamal
shasya bhara jan jivan anchal,
ganga yamuna mein shuchi shram jal
sheel murti,
sukh dukh udasini!
svapr maun, prabhu pad nat chitvan,
othon par hanste dukh ke kshan,
sanyam tap ka dharti sa man,
svarg kala,
bhu path prvasini!
tees koti sut, ardh nagn tan,
ann vastra piDit, anpaDh jan,
jhaaD phains khar ke ghar angan,
prnat sheesh
tarutal nivasini!
vishv pragti se nipat aprichit,
ardh sabhya, jivan ruchi sanskrit,
ruDhi ritiyon se gati kunthit,
rahu grsit shardindu hasini!
sadiyon ka khanDhar, nishkriy man,
lakshya heen, varjar jan jivan,
kaise ho bhu rachna nutam,
gyaan mooDh
gita prkashini!
panchshil rat, vishv shanti vart,
yug yug se grih angan shrihat,
kab honge jan udyat jagrat?
soch magn
jivan vikasanini!
use chahiye lauh sangthan
sundar tan, shraddha dipit man,
bhu jivan prati athak samarpan,
lok kalamayi,
ras vilasini!
स्रोत :
पुस्तक : सुमित्रानंदन पंत रचना संचयन (पृष्ठ 136)
संपादक : कुमार विमल
रचनाकार : सुमित्रानंदन पंत
प्रकाशन : साहित्य अकादेमी
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.