अन्तरिक्ष छूलहुँ तँ छूलहुँ, अन्तःकरण कहाँ बदलल अछि?
भने व्यवस्था बदलि गेल हो, वातावरण कहाँ बदलल अछि?
भूसुर जे कहबैत छला से, भुसुर-भुसुर सब खाय रहल छथि,
क्षत्रियगण रक्षा की करता, छतरी तर सन्हिआय रहल छथि,।
वैश्य समाजक भरण बिसरि सब, अपन उदर कुड़िआय रहल छथि,
सेवा धर्म जनिक छल, मेवा पयबा लय अकुलाय रहल छथि।
शोषण एखनहुँ धरि चलिते अछि, से आचरण कहाँ बदलल अछि?
अन्तरिक्ष छूलहुँ तँ छूलहुँ, अन्तःकरण कहाँ बदलल अछि?
कोँढ़-करेज खखोड़ि धरित्रीकेँ, सब खुक्ख बनाय रहल छी,
करब नियन्त्रण एहि प्रकृति पर, से फुसिए सपनाय रहल छी।
राखि आसुरी भाव हृदयमे, चारू दिस औनाय रहल छी,
भोगक तृष्णासँ अन्हरायल, अपकर्मो अपनाय रहल छी।
परखनलीमे जनमौलहु पर, जीवन-मरण कहाँ बदलल अछि?
अन्तरिक्ष छूलहुँ तँ छूलहुँ, अन्तःकरण कहाँ बदलल अछि?
तामल खेतक ढेप भने, चौकी दऽ समतल बना सकै छी,
किन्तु समाज समान बनत से, सिद्धान्ते टा गना सकै छी।
जन प्रतिनिधि बनि सभा मंचकेँ, भाषणसँ गन-गना सकै छी,
किन्तु आब आश्वासनटासँ जन-मनकेँ नहि मना सकै छी।
परमार्थक नामे टा लै छी, मिथ्याचरण कहाँ बदलल अछि?
अन्तरिक्ष छूलहुँ तँ छूलहुँ, अन्तःकरण कहाँ बदलल अछि?
संयम-नियमक बात चूल्हिमे, कंडोमेक प्रचार करै छी,
बलात्कार-अपहरणक संगहि निर्भय भय व्यभिचार करै छी।
भौतिक सुख पयबा लय प्रकृतिक, संगहि अत्याचार करै छी,
थिक गणतन्त्र किन्तु जन-गणसँ, उनटे सब व्यवहार करै छी।
वैज्ञानिक चिचिआथु प्रदूषित, पर्यावरण कहाँ बदलल अछि?
अन्तरिक्ष छूलहुँ तँ छूलहुँ, अन्तःकरण कहाँ बदलल अछि?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
bhane vyavastha badali gel ho, vatavran kahan badlal achhi?
bhusur je kahbait chhala se, bhusur bhusur sab khaay rahal chhathi,
kshatriygan raksha ki karta, chhatri tar sanhiay rahal chhathi,.
vaishya samajak bharan bisari sab, apan udar kuDiay rahal chhathi,
seva dharm janik chhal, meva payba lay akulay rahal chhathi.
shoshan ekhanahun dhari chalite achhi, se achran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
konDh karej khakhoDi dharitriken, sab khukkh banay rahal chhi,
karab niyantran ehi prkriti par, se phusiye sapnay rahal chhi.
rakhi asuri bhaav hridayme, charu dis aunay rahal chhi,
bhogak trishnasan anhrayal, apkarmo apnay rahal chhi.
parakhanlime janmaulahu par, jivan maran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
tamal khetak Dhep bhane, chauki daऽ samtal bana sakai chhi,
kintu samaj saman banat se, siddhante ta gana sakai chhi.
jan pratinidhi bani sabha manchken, bhashanasan gan gana sakai chhi,
kintu aab ashvasanatasan jan manken nahi mana sakai chhi.
parmarthak name ta lai chhi, mithyachran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
sanyam niymak baat chulhime, kanDomek parchar karai chhi,
balatkar apaharnak sangahi nirbhay bhay vyabhichar karai chhi.
bhautik sukh payba lay prakritik, sangahi atyachar karai chhi,
thik gantantr kintu jan ganasan, unte sab vyvahar karai chhi.
vaigyanik chichiathu pardushit, paryavran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
bhane vyavastha badali gel ho, vatavran kahan badlal achhi?
bhusur je kahbait chhala se, bhusur bhusur sab khaay rahal chhathi,
kshatriygan raksha ki karta, chhatri tar sanhiay rahal chhathi,.
vaishya samajak bharan bisari sab, apan udar kuDiay rahal chhathi,
seva dharm janik chhal, meva payba lay akulay rahal chhathi.
shoshan ekhanahun dhari chalite achhi, se achran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
konDh karej khakhoDi dharitriken, sab khukkh banay rahal chhi,
karab niyantran ehi prkriti par, se phusiye sapnay rahal chhi.
rakhi asuri bhaav hridayme, charu dis aunay rahal chhi,
bhogak trishnasan anhrayal, apkarmo apnay rahal chhi.
parakhanlime janmaulahu par, jivan maran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
tamal khetak Dhep bhane, chauki daऽ samtal bana sakai chhi,
kintu samaj saman banat se, siddhante ta gana sakai chhi.
jan pratinidhi bani sabha manchken, bhashanasan gan gana sakai chhi,
kintu aab ashvasanatasan jan manken nahi mana sakai chhi.
parmarthak name ta lai chhi, mithyachran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
sanyam niymak baat chulhime, kanDomek parchar karai chhi,
balatkar apaharnak sangahi nirbhay bhay vyabhichar karai chhi.
bhautik sukh payba lay prakritik, sangahi atyachar karai chhi,
thik gantantr kintu jan ganasan, unte sab vyvahar karai chhi.
vaigyanik chichiathu pardushit, paryavran kahan badlal achhi?
antriksh chhulahun tan chhulahun, antःkaran kahan badlal achhi?
स्रोत :
पुस्तक : चन्द्रनाथमिश्र ‘अमर’ रचना संचयन (पृष्ठ 386)
संपादक : योगानन्द झा, शम्भुनाथ झा, विजयदेव झा
रचनाकार : चन्द्रनाथ मिश्र ‘अमर’
प्रकाशन : साहित्य अकादेमी, नई दिल्ली
संस्करण : 2025
Additional information available
Click on the INTERESTING button to view additional information associated with this sher.
rare Unpublished content
This ghazal contains ashaar not published in the public domain. These are marked by a red line on the left.